Α' τάξη, 5η ενότητα, Ο πλούτος της αττικής γης

Ξενοφῶν, Πόροι 1.1-5 (διασκευή)


 

 


Διδακτικές ώρες: 4

 

Διδακτικοί στόχοι

1. Να γνωρίσουν στοιχεία του αθηναϊκού βίου και των αγαθών της πόλης.

2. Να μάθουν τον σχηματισμό του ρήματος στην οριστική ενεστώτα και μέλλοντα ε.φ. και τη λειτουργία του μέσα στην πρόταση (δηλαδή ότι χωρίς ρήμα δεν υπάρχει πρόταση).

3. Να διαπιστώσουν τα κοινά και διαφορετικά στοιχεία με τη ν.ε. γλώσσα. (π.χ. μέλλοντας: λύσω / θα λύσω, αλλά και θα λύνω στη ν.ε.)

4. Να μάθουν το σχηματισμό της οριστικής ενεστώτα του βοηθητικού ρήματος εἰμί.

 

Το κείμενο της ενότητας (σελ. 36 σχ. βιβλίου)

- Προτείνεται να δοθεί η μετάφραση του κειμένου. Το αρχαίο κείμενο θα χρησιμοποιηθεί για την υποστήριξη της διδασκαλίας του ρήματος.

- Οι μαθητές/τριες συζητούν τις ιδέες και τα νοήματα του κειμένου με τη βοήθεια και των ερωτήσεων της σελ. 38.

 

1. Ετυμολογικά.

Εξηγείται η λειτουργία της παραγωγής ουσιαστικών από ουσιαστικά (β΄ μέρος), χωρίς να ζητείται από τους/τις μαθητές/τριες η απομνημόνευση των κατηγοριών (παρώνυμα κ.λπ.). Σκόπιμη η αναφορά στη ν.ε. γλώσσα.

 

2. Γραμματική.

- Τα παρεπόμενα του ρήματος (από 3η ενότητα).

Οι μαθητές/τριες καλούνται να εντοπίσουν μέσα στο κείμενο ιδίως το απαρέμφατο και τη μετοχή, ώστε να γίνει ιδιαίτερη αναφορά κατά τη διδασκαλία.

- Διδασκαλία οριστικής ενεστώτα και μέλλοντα ενεργητικής φωνής των βαρύτονων ρημάτων και οριστική ενεστώτα του ρήματος εἰμί. Οριστική μέλλοντα αφωνόληκτων βαρύτονων ρημάτων.

- Εξηγούνται οι φθογγολογικές αλλαγές στον μέλλοντα των αφωνόληκτων ρημάτων.

- Διδασκαλία των προσωπικών αντωνυμιών (από 4η ενότητα).

 

Ασκήσεις

Ενότητα 4η

σελ. 35: 1, 2.

Ενότητα 5η

σελ. 38: 1-3

σελ. 39: 1, 2

σελ. 41: 2

σελ. 43: 1-7

 

 


 

Τριπτόλεμος

Ο Τριπτόλεμος ξεκίνησε από την Αττική επάνω σε φτερωτό άρμα, για να διδάξει στους ανθρώπους όλης της Γης την καλλιέργια του σιταριού, όπως του ανατέθηκε από τη θεά Δήμητρα. Δεξιά η Περσεφόνη, αριστερά η Δήμητρα
Αγγειογράφος Μάκρων (5ος αι. π.Χ., Βρετανικό Μουσείο)

 

Εισαγωγικό σημείωμα

 

Ο Αθηναίος Ξενοφών (περ. 430-355 π.Χ.) καταπιάστηκε στη διάρκεια της ζωής του με ποικίλες δραστηριότητες –μεταξύ άλλων, πήρε μέρος (401 π.Χ.) στην εκστρατεία του Κύρου του Νεοτέρου εναντίον του αδερφού του, βασιλιά της Περσίας, Αρταξέρξη–, διατηρώντας παράλληλα ζωντανή σχέση με τη συγγραφή. Έγραψε έργα ιστορικά, φιλοσοφικά, πολιτικά, οικονομικά κ.ά. Με το έργο του Πόροι καταθέτει μια πρόταση προκειμένου η αποδυναμωμένη Αθήνα του 4ου αι. π.Χ. να καταφέρει να βελτιώσει την οικονομική κατάστασή της και να διασφαλίσει την ευημερία των πολιτών. Στο απόσπασμα που θα μελετήσουμε ο Ξενοφών απαριθμεί οικονομικούς πόρους της πόλης που θα μπορούσαν να της εξασφαλίσουν ανάπτυξη, χωρίς να αναγκάζεται να στρέφεται εναντίον άλλων ελληνικών πόλεων ασκώντας επεκτατική πολιτική.

 

 

 

 

Το κείμενο

 

Τῶν Ἀθήνησι προεστηκότων ἔλεγόν τινες ὡς γιγνώσκουσι μὲν τὸ δίκαιον, διὰ δὲ τὴν τοῦ πλήθους πενίαν ἀναγκάζονται ἀδικώτεροι εἶναι περὶ τὰς πόλεις. Ἐκ τούτου ἐπεχείρησα σκοπεῖν εἴ πῃ δύναιντ’ ἂν οἱ πολῖται διατρέφεσθαι ἐκ τῆς ἑαυτῶν. Τοῦτο μὲν οὖν εὐθὺς ἀνεφαίνετό μοι ὅτι ἡ χώρα πέφυκεν οἵα πλείστας προσόδους παρέχεσθαι. Αἱ μὲν γὰρ ὧραι ἐνθάδε πρᾳόταταί εἰσιν· ἃ δὲ πολλαχοῦ οὐδὲ βλαστάνει ἐνθάδε καρποφορεῖ. Ὣσπερ δὲ ἡ γῆ, οὕτω καὶ ἡ περὶ τὴν χώραν θάλαττα παμφορωτάτη ἐστίν. Καὶ μὴν ὅσαπερ οἱ θεοὶ ἐν ταῖς ὥραις ἀγαθὰ παρέχουσι, καὶ ταῦτα πάντα ἐνταῦθα πρῳαίτα τα μὲν ἄρχεται, ὀψιαίτατα δὲ λήγει. Πρὸς τούτοις καὶ ἀΐδια ἀγαθὰ ἔχει ἡ χώρα. Πέφυκε μὲν γὰρ λίθος ἐν αὐτῇ ἄφθονος, ἐξ οὗ κάλλιστοι μὲν ναοί, κάλλιστοι δὲ βωμοὶ γίγνονται, εὐπρεπέστατα δὲ θεοῖς ἀγάλματα. Ἔστι δὲ καὶ γῆ ἣ σπειρομένη μὲν οὐ φέρει καρπόν, ὀρυττομένη δὲ πολλαπλασίους τρέφει ἢ εἰ σῖτον ἔφερε. Καὶ μήν ὑπάργυρός ἐστι.

 

Διαδικασία εξόρυξης αργιλοχώματος στα ορυχεία του Λαυρίου (6ος αι. π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Βερολίνου) Κάμινος τήξης μεταλλεύματος Ελικοειδές πλυντήριο του 4ου αι. π.Χ. για τον καθαρισμό του μεταλλεύματος (Λαύριο). Ελικοειδές πλυντήριο του 4ου αι. π.Χ. για τον καθαρισμό του μεταλλεύματος (Λαύριο). Ελικοειδές πλυντήριο του 4ου αι. π.Χ. για τον καθαρισμό του μεταλλεύματος (Λαύριο). Τα Αρχαία πλυντήρια της Λαυρεωτικής

 

 

Ερμηνευτικά σχόλια

 

Tῶν ᾿Αθήνησι προεστηκότων... τὰς πόλεις: Ο Ξενοφών υποστηρίζει ότι ηγέτες της Αθήνας προβάλλουν την αδυναμία της αττικής γης να εξασφαλίσει τα αναγκαία αγαθά στους πολίτες της ως δικαιολογία για την επεκτατική και ηγεμονική πολιτική που ασκεί η πόλη τους έναντι των άλλων ελληνικών πόλεων. Δηλώνει πως ο ισχυρισμός αυτός τον ώθησε να διερευνήσει κατά πόσο η αττική γη είναι ικανή να συντηρήσει τον πληθυσμό της πόλης. Στη συνέχεια καταδεικνύει πόσο γενναιόδωρη υπήρξε η φύση με την Αττική επικαλούμενος στοιχεία, όπως το εύκρατο κλίμα και το πλούσιο υπέδαφός της.

 

Ερωτήσεις

 

1. Ποιον ισχυρισμό προβάλλουν μερικοί άρχοντες των Αθηναίων, για να δικαιολογήσουν το ότι μερικές φορές αδικούν τους άλλους Έλληνες; Πώς αντιμετωπίζει αυτόν τον ισχυρισμό τους ο Ξενοφών; Ποια επιχειρήματα προβάλλει, για να στηρίξει την άποψή του;

 

2. Ο Ξενοφών περιγράφει την Αττική ως τόπο με ιδανικό κλίμα και εξαιρετικές δυνατότητες και προοπτικές ανάπτυξης. Ποιες από αυτές πιστεύετε ότι έχουν αξιοποιηθεί από τους σύγχρονους Έλληνες, ποιες έχουν παραμεληθεί και ποιες έχουν χαθεί για πάντα;

 

3. Λαμβάνοντας υπόψη όσα γνωρίζετε από το μάθημα της Ιστορίας να αναφέρετε άλλους τομείς οικονομικής δραστηριότητας στους οποίους διακρίθηκαν οι Αθηναίοι. Ποιοι γεωγραφικοί και άλλοι παράγοντες πιστεύετε ότι τους έστρεψαν σε αυτούς;

 

ζωφόρος

 

ζωφόρος, υδριαφόροι

ζωφόρος

 

Λεπτομέρειες από τη μεγαλοπρεπή πομπή των Παναθηναίων που απεικονίζεται στις πλάκες της βόρειας ζωφόρου του Παρθενώνα (Μουσείο Ακροπόλεως Αθήνας) ζωφόρος

 


 

• Για τον Ξενοφώντα ΙΑΕΓ wikipaideia ή εδώ

• Λεξικά νέας ελληνικής: για απλή αναζήτηση / για σύνθετη αναζήτηση

• Bασικό λεξικό της αρχαίας

• Λεξικό της αρχαίας Liddell & Scott

• Λεξικό αρχαίας, σχολικό εγχειρίδιο

• Κατάλογος ανωμάλων ρημάτων

 



Διαβάζω το αρχαίο κείμενο και απαντώ σε ερωτήσεις κατανόησης, τύπου σύρε κι άσε table
Διαβάζω το αρχαίο κείμενο και απαντώ σε ερωτήσεις κατανόησης, επιλογής από κατάλογο mobile
Κατέβασε τοαρχείο, για να γράψεις τη μετάφρασή σου: με λεξιλόγιο doc, χωρίς λεξιλόγιο doc
Κατέβασε τη μετάφραση σε αρχείο doc  ή αν έχεις πρόβλημα με τους πολυτονικούς χαρακτήρες σε αρχείο pdf
Άσκηση για τη μετάφραση, τύπου σύρε κι άσε table
Άσκηση για τη μετάφραση, επιλογής από κατάλογο mobile
 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Το κείμενο και λεξιλογικές επισημάνσεις

 

Δες τη μετάφραση κάθε σειράς πατώντας στο Μ ή
Τῶν Ἀθήνησι προεστηκότων ἔλεγόν τινες Μ
ὡς γιγνώσκουσι μὲν τὸ δίκαιον, Μ
διὰ δὲ τὴν τοῦ πλήθους πενίαν Μ
ἀναγκάζονται ἀδικώτεροι εἶναι περὶ τὰς πόλεις. Μ
Ἐκ τούτου ἐπεχείρησα σκοπεῖν Μ
εἴ πῃ δύναιντ’ ἂν οἱ πολῖται Μ
διατρέφεσθαι ἐκ τῆς ἑαυτῶν. Μ
Τοῦτο μὲν οὖν εὐθὺς ἀνεφαίνετό μοι 1 Μ
ὅτι ἡ χώρα πέφυκεν Μ
οἵα πλείστας προσόδους παρέχεσθαι. Μ
Αἱ μὲν γὰρ ὧραι ἐνθάδε πρᾳόταταί εἰσιν· Μ
ἃ δὲ πολλαχοῦ οὐδὲ βλαστάνει ἐνθάδε καρποφορεῖ. Μ
Ὣσπερ δὲ ἡ γῆ, οὕτω καὶ ἡ περὶ τὴν χώραν θάλαττα Μ
παμφορωτάτη ἐστίν. Μ
Καὶ μὴν ὅσαπερ οἱ θεοὶ Μ
ἐν ταῖς ὥραις ἀγαθὰ παρέχουσι, Μ
καὶ ταῦτα πάντα ἐνταῦθα πρῳαίτα τὰ μὲν ἄρχεται, Μ
ὀψιαίτατα δὲ λήγει. Μ
Πρὸς τούτοις καὶ ἀΐδια ἀγαθὰ ἔχει ἡ χώρα. Μ
Πέφυκε μὲν γὰρ λίθος ἐν αὐτῇ ἄφθονος, Μ
ἐξ οὗ κάλλιστοι μὲν ναοί, κάλλιστοι δὲ βωμοὶ γίγνονται, Μ
εὐπρεπέστατα δὲ θεοῖς ἀγάλματα. Μ
Ἔστι δὲ καὶ γῆ ἣ σπειρομένη μὲν οὐ φέρει καρπόν, Μ
ὀρυττομένη δὲ πολλαπλασίους τρέφει ἢ εἰ σῖτον ἔφερε. Μ
Καὶ μήν ὑπάργυρός ἐστι. Μ
   

 



 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Διαβάζω το αρχαίο κείμενο και απαντώ σε ερωτήσεις κατανόησης, τύπου σύρε κι άσε table
Διαβάζω το αρχαίο κείμενο και απαντώ σε ερωτήσεις κατανόησης, επιλογής από κατάλογο mobile
Κατέβασε τοαρχείο, για να γράψεις τη μετάφρασή σου: με λεξιλόγιο doc, χωρίς λεξιλόγιο doc
Κατέβασε τη μετάφραση σε αρχείο doc  ή αν έχεις πρόβλημα με τους πολυτονικούς χαρακτήρες σε αρχείο pdf
Άσκηση για τη μετάφραση, τύπου σύρε κι άσε table
Άσκηση για τη μετάφραση, επιλογής από κατάλογο mobile
1 Τῶν Ἀθήνησι προεστηκότων τινὲς ἔλεγον
  Τῶν Ἀθήνησι = από αυτούς που ζουν στην Αθήνα
προεστηκότων
> του ρ. προΐσταμαι = είμαι αρχηγός
μερικοί / κάποιοι από τους ηγέτες της Αθήνας (πβ. ν.ε.: προϊστάμενος)
2 ὡς γιγνώσκουσι μὲν τὸ δίκαιον,
  γιγνώσκουσι > του ρ. γιγνώσκω = γνωρίζω > γνωρίζουν
3 ἀναγκάζονται δὲ διὰ τὴν πενίαν τοῦ πλήθους
  πενίαν > ουσ. ἡ πενία = φτώχεια > λόγω της φτώχειας του λαού
4 ἀδικώτεροι εἶναι περὶ τὰς πόλεις
  ἀδικώτεροι εἶναι = να είναι άδικοι
περὶ τὰς πόλεις
= απέναντι στις (άλλες) πόλεις
5 Ἐκ τούτου ἐπεχείρησα σκοπεῖν
  ἐκ τούτου = από αυτό, εξαιτίας αυτού
ἐπεχείρησα
> του ρ. ἐπιχειρέω-ῶ
σκοπεῖν
του ρ. σκοπέω-ῶ = εξετάζω, διερευνώ > να διερευνήσω (πρβλ. σκοπός, σκέψη)
6 εἴ πῃ δύναιντο ἄν οἱ πολῖται
  εἴ πῃ δύναιντ’ ἂν = αν θα μπορούσαν με κάποιον τρόπο
7 διατρέφεσθαι ἐκ τῆς ἑαυτῶν (χώρας).
  διατρέφεσθαι = του ρ. διατρέφομαι = να συντηρηθούν
ἐκ τῆς ἑαυτῶν
= από τη δικιά τους
8 Τοῦτο μὲν οὖν εὐθύς ἀνεφαίνετό μοι,
  τοῦτο = αυτό
εὐθύς
= αμέσως
ἀνεφαίνετο
> του ρ. ἀναφαίνομαι = φανερώνομαι καθαρά, σχηματίζω τη γνώμη
μοι
> προσ. αντ. = σε μένα
> Άρχισα λοιπόν να σχηματίζω τη γνώμη
9 ὅτι ἡ χώρα πέφυκεν
  πέφυκεν > του ρ. φύω = είναι από τη φύση της ικανή
10 οἵα παρέχεσθαι πλείστας προσόδους.
  ἵα παρέχεσθαι πλείστας προσόδους = να παρέχει πάρα πολλούς πόρους/ έσοδα.
πρόσοδος
= έσοδο, κέρδος, εισόδημα // προσέλευση, προσέγγιση // έφοδος, επίθεση // ιερή πομπή
11 Αἱ μὲν γὰρ ὧραι ἐνθάδε πρᾳόταταί εἰσίν·
  ὧρα = εποχή (του έτους) (πρβλ. πρόωρος, άγουρος < ά-ωρος = δεν έχει φτάσει στην ώρα του)
ἐνθάδε
= εδώ
πρᾳότατος
> του επιθ. ὁ ἡ πράος τὸ πράον = ήπιος, μαλακός
εἰσίν
= γ΄ πληθ. ενεστώτα του ρ. εἰμί = είμαι > είναι
12 δὲ πολλαχοῦ οὐδὲ βλαστάνει
  πολλαχοῦ > επίρρ. = σε πολλά μέρη
13 καρποφορεῖ ἐνθάδε.
   
14 Ὥσπερ δὲ ἡ γῆ (παμφορωτάτηἐστίν),
  ὥσπερ… οὕτω = όπως ακριβώς… έτσι
ὁ/ἡ πάμφορος, τὸ πάμφορον
(< πᾶν + φέρω) = αυτός που παρέχει κάθε λογής αγαθά, ο πολύ εύφορος
15 οὕτω καὶ ἡ θάλαττα περὶ τὴν χώραν
  περὶ τὴν χώραν = γύρω από τη χώρα
16 παμφορωτάτη ἐστίν.
  ὁ/ἡ πάμφορος, τὸ πάμφορον (< πᾶν + φέρω) = αυτός που παρέχει κάθε λογής αγαθά, ο πολύ εύφορος
17 Καὶ μὴν ὅσαπερ ἀγαθά ἐν ταῖς ὥραις
  καὶ μήν = και ασφαλώς
ὅσαπερ
(αναφ. αντων.) = όσα βέβαια
18 οἱ θεοὶ παρέχουσι (τοῖς ἀνθρώποις),
  παρέχουσι > γ' πληθ. του ρ. παρέχω
19 καὶ ταῦτα πάντα ἐνταῦθα πρῳαίτατα μὲν ἄρχεται,
  ἐνταῦθα = εδώ
πρῳαίτατα
= πάρα πολύ νωρίς (πβ. ν.ε.: πρώιμος, πρωί, πρωινός)
ἄρχεται
> του ρ. ἄρχομαι > αρχίζουν (πβ. ν.ε.: αρχή, αρχηγός, άρχοντας)
20 ὀψιαίτατα δὲλήγει.
  ὀψιαίτατα = πάρα πολύ αργά (πβ. ν.ε.: όψιμος)
λήγει
= του ρ. λήγω = τελειώνω, τερματίζω, σταματώ
21 Πρὸς τούτοις ἡ χώρα ἔχει καὶ ἀΐδια ἀγαθά.
  πρὸς τούτοις = πέρα από αυτά, επιπλέον
ὁ/ἡ ἀΐδιος, τὸ ἀΐδιον
= παντοτινός, διαρκής
22 Πέφυκε μὲν γὰρ ἐν αὐτῇ ἄφθονος λίθος,
  πέφυκε > του ρ. φύομαι = υπάρχει εκ φύσεως
λίθος
= μάρμαρο
23 ἐξ οὗ γίγνονται κάλλιστοι μὲν ναοί,
  ὁ κάλλιστος, ἡ καλλίστη, τὸ κάλλιστον (επίθ. ὁ καλός, ἡ καλή, τὸ καλόν) = πάρα πολύ όμορφος
24 κάλλιστοι δὲ βωμοί,
   
25 εὐπρεπέστατα δὲ θεοῖς ἀγάλματα.
  ὁ/ἡ εὐπρεπής, τὸ εὐπρεπές = κομψός
26 Ἔστι δὲ καὶ γῆ σπειρομένη μὲν
  σπειρομένη > του ρ. σπείρομαι = σπέρνω
ἔστι δὲ καὶ γῆ ἣ σπειρομένη
= υπάρχουν και μερικές περιοχές που, όταν καλλιεργούνται
27 οὐ φέρει καρπόν,
   
28 ὀρυττομένη δὲ
  ὀρυττομένη > του ρ. ὀρύττομαι > όταν όμως αξιοποιούνται για εξόρυξη (πβ. ν.ε.: όρυγμα, ορυχείο, μεταλλωρύχος, αλατωρυχείο)
29 τρέφει πολλαπλασίους ἤ εἰ σῖτον ἔφερε.
  τρέφει πολλαπλασίους ἤ εἰ σῖτον ἔφερε = μπορούν να θρέψουν πολύ περισσότερους απ’ όσους θα έτρεφαν, αν καλλιεργούνταν
30 Καὶ μὴν ὑπάργυρός ἐστι.
  καὶ μὴν = και βέβαια
ἐστι
= έχει
ὁ/ἡ ὑπάργυρος, τὸ ὑπάργυρον
= αυτός που έχει κοιτάσματα αργύρου

 



 

ασκήσειςΛεξιλογικός Πίνακας

Για τη λέξη γη

 

Για να βρεις τη σημασία των λέξεων του Λεξιλογικού Πίνακα πήγαινε στα λεξικά της Πύλης για την ελληνική γλώσσα ή χρησιμοποίησε τους παρακάτω δεσμούς:

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

    Αρχαία Ελληνική / Νέα Ελληνική Νέα Ελληνική
Ομόρριζα απλά γήινος
γεώδης (και γαιώδης)
 
σύνθετα

ὁ/ἡ γηγενής , τὸ γηγενές, ιθαγενής
ὁ γεωπόνος
ὁ γεωργός
ὁ γεωγράφος

ὁ γήλοφος και γεώλοφος ( = λοφίσκος)
τὸ γήπεδον (-ο) [= (α.ε.) τεμάχιο γης,
(ν.ε) εγκατάσταση διεξαγωγής αθλητικών συναντήσεων]

ἡ γεωμετρία
ἐπίγειος
ἔγγειος
μεσόγειος
ὑπόγειος
Πρόσθετες λέξεις
γεωδαισία γεωθερμία
γεωμορφολογία
γεωπολιτική
γεωφυσική
γεωχημεία
ημιυπόγειος
ισόγειος

γεωλόγος
γεώμηλο [= πατάτα]
γεώτρηση
γεωτρύπανο
γεωδυναμική
γεωπολιτικός
γηπεδούχος
περίγειο
απόγειο
υδρόγειος
υπέργειος
απογειώνω
προσγειώνω

 

ασκήσειςΑσκήσεις

 

Σχολικού βιβλίου

 

Πρόσθετες ασκήσεις

 

Κατέβασε τις πρόσθετες ασκήσεις σε αρχείο pdf

 



 

Θεωρία

 

Παραγωγή ουσιαστικών από ουσιαστικά (β′ μέρος)

 

• Παρώνυμα – Εθνικά – Πατρωνυμικά – Γονεωνυμικά


Παρώνυμα
είναι τα παράγωγα ουσιαστικά που σημαίνουν πρόσωπο σχετικό με αυτό που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη ή πρόσωπο που ανήκει σε αυτό.

Εθνικά λέγονται τα ουσιαστικά που παράγονται από κύρια ονόματα χωρών, πόλεων και τόπων και σημαίνουν εκείνον που κατάγεται από κάποιον τόπο ή ανήκει σε αυτόν.

Πατρωνυμικά ονομάζονται τα ουσιαστικά που παράγονται από κύριο όνομα πατέρα, μητέρας ή άλλου προγόνου και σημαίνουν τον γιο, την κόρη και γενικά τον απόγονο.

εἴμ᾿ Ὀδυσσεὺς Λαερτιάδης (Ὀδύσσεια, θ 19)
Στον Όμηρο ο Οδυσσέας ονομάζεται «Λαερτιάδης», δηλαδή «γιος του Λαερτίου (Λαέρτη)», ενώ ο Αγαμέμνων και ο Μενέλαος «Ἀτρεῖδαι», δηλαδή «γιοι του Ατρέα».

Γονεωνυμικά λέγονται τα ουσιαστικά που σημαίνουν το νεογνό ζώου.

 

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Καταλήξεις παρωνύμων
-εύς
κεραμεύς < κέραμος
-της: -(ί)της, -(έ)της, -(ώ)της

πολίτης < πόλις
ναύτης < ναῦς
τεχνίτης < τέχνη
φυλέτης (= αυτός που ανήκει στη φυλή) < φυλή
ἠπειρώτης < ἤπειρος, νησιώτης < νῆσος
  Καταλήξεις εθνικών
-ιος: -(α)ῖος, -(ε)ῖος, -(ω)ιος > -ῷος

Κορίνθιος < Κόρινθος,
Κερκυραῖος < Κέρκυρα,
Κῷος < Κῶς
-εύς
Μεγαρεύς < Μέγαρα, Χολαργεύς < Χολαργός
-νός Ἀσιανός < Ἀσία
-ῖνος
Ἀμοργῖνος < Ἀμοργός
-της: -(ά)της, -(ιά)της, -(ή)της, -(ί)της, -(ώ)της

Τεγεάτης < Τεγέα
Σπαρτιάτης < Σπάρτη, Σικελιώτης < Σικελία
-ήσιος Ἰθακήσιος < Ἰθάκη
     
Καταλήξεις πατρωνυμικών
-(ά)δης
Αἰνειάδης < Αἰνείας, Λαερτιάδης < Λαέρτιος ή Λαέρτης
-(ε)ίδης
Πριαμίδης < Πρίαμος, Ἀτρείδης < Ἀτρεύς
-ίων
(κυρίως στην ποίηση) Κρονίων < Κρόνος
  Καταλήξεις γονεωνυμικών
-ιδεύς
λαγιδεύς < λαγώς (ν.ε. λαγός)

 

 

ασκήσειςασκήσεις

 

 

 



 

θεωρία

 

1. Τα παρεπόμενα του ρήματος

2 Προσωπικές αντωνυμίες

3. Oριστική ενεστώτα και μέλλοντα ενεργητικής φωνής των βαρύτονων ρημάτων

4. Oριστική ενεστώτα του ρήματος εἰμί

5. Οριστική μέλλοντα αφωνόληκτων βαρύτονων ρημάτων

 

θεωρία σχολικού βιβλίου

1. Τα παρεπόμενα του ρήματος

 

Τα παρεπόμενα (ή συνακόλουθα) του ρήματος στην α.ε. είναι τα εξής:
 
α. Τα γνωστά από τη ν.ε. πρόσωπα (α′, β′, γ′).
 
β. Οι αριθμοί (ενικός, πληθυντικός, δυϊκός).
 
γ. Οι εγκλίσεις (οριστική, υποτακτική, ευκτική, προστακτική) και οι ονοματικοί τύποι (απαρέμφατο, μετοχή).
 
δ. Οι χρόνοι (ενεστώτας, παρατατικός, μέλλοντας, αόριστος, παρακείμενος, υπερσυντέλικος και συντελεσμένος μέλλοντας). Αξίζει να σημειωθεί ότι η α.ε. δε διαθέτει χωριστό τύπο μέλλοντα για τη δήλωση του στιγμιαίου και του εξακολουθητικού. Έτσι, π.χ., ο τύπος μέλλοντα λύσω μπορεί να αποδοθεί με τις φράσεις «θα λύσω» ή «θα λύνω».
 
ε. Οι φωνές (ενεργητική και μέση).
 
στ. Οι διαθέσεις (ενεργητική, μέση, παθητική, ουδέτερη).
 
ζ. Τέλος, τα ρήματα της α.ε., ανάλογα με τον τρόπο που κλίνονται, εντάσσονται σε συζυγίες. Στην α′ συζυγία ανήκουν τα ρήματα που στο α′ ενικό της οριστικής ενεστώτα ενεργητικής φωνής λήγουν σε -ω (π.χ. λέγω) και στη β′ συζυγία όσα λήγουν σε -μι (π.χ. τίθημι).

 

 

2. Προσωπικές αντωνυμίες εικ. ταινία εικ

 

Στο κείμενο της Ενότητας συναντήσατε τον τύπο μοι, ο οποίος ανήκει στις προσωπικές αντωνυμίες της α.ε.

Ακολουθεί η κλίση του α′ και β′ προσώπου (το γ′ πρόσωπο δεν απαντά συχνά στα πεζά κείμενα):

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

α' πρόσωπο
  ενικός αριθμός πληθυντικός αριθμός
α.ε. ν.ε. α.ε. ν.ε.
ονομ. ἐγώ εγώ ἡμεῖς εμείς
γεν. ἐμοῦ, μου εμένα, μου ἡμῶν εμάς, μας
δοτ. ἐμοί, μοι   ἡμῖν  
αιτ. ἐμέ, με εμένα, με ἡμᾶς εμάς, μας

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

β΄ πρόσωπο
  ενικός αριθμός πληθυντικός αριθμός
α.ε. ν.ε. α.ε. ν.ε.
ονομ. σύ εσύ ὑμεῖς εσείς
γεν. σοῦ, σου εσένα, σου ὑμῶν εσάς, σας
δοτ. σοί, σοι   ὑμῖν  
αιτ. σέ, σε εσένα, σε ὑμᾶς εσάς, σας

Παρατήρηση

Οι αντωνυμίες δεν έχουν κλητική (εξαιρείται η δεικτική αντωνυμία οὗτος, την οποία θα εξετάσουμε σε επόμενη Ενότητα).

 

3. Οριστική ενεστώτα ρήματος εἰμί

 

Το εἰμί (= είμαι, υπάρχω) είναι βοηθητικό ρήμα της α.ε., όπως το είμαι και το έχω της ν.ε. Στην οριστική του ενεστώτα κλίνεται ως εξής:

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

  α.ε. ν.ε.
ἐγώ
σύ
(οὗτος, αὕτη, τοῦτο)
ἡμεῖς
ὑμεῖς
(οὗτοι, αὗται, ταῦτα)
εἰμί
εἶ
ἐστί(ν)
ἐσμέν
ἐστέ
εἰσί(ν)
είμαι
είσαι
είναι
είμαστε
είστε
είναι

 

4. Οριστική ενεστώτα και μέλλοντα ενεργητικής φωνής βαρύτονων ρημάτων εικ. εικ. εικ.
Κατέβασε την κλίση της ενεργητικής φωνής του ρ. λύω doc

 

Σε αυτή την Ενότητα θα διδαχτείτε τον σχηματισμό της οριστικής έγκλισης του ενεστώτα και του μέλλοντα στην ενεργητική φωνή των βαρύτονων ρημάτων, δηλ. των ρημάτων που δεν τονίζονται στη λήγουσα. Η οριστική έγκλιση φανερώνει κάτι βέβαιο, πραγματικό.

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

οριστική ενεστώτα οριστική μέλλοντα
α.ε. ν.ε. α.ε. ν.ε.
τοξεύ-ω
τοξεύ-εις
τοξεύ-ει
τοξεύ-ομεν
τοξεύ-ετε
τοξεύ-ουσι(ν)
τοξεύω
τοξεύεις
τοξεύει
τοξεύουμε
τοξεύετε
τοξεύουν
τοξεύ-σ-ω
τοξεύ-σ-εις
τοξεύ-σ-ει
τοξεύ-σ-ομεν
τοξεύ-σ-ετε
τοξεύ-σ-ουσι(ν)
θα τοξεύσω
θα τοξεύσεις
θα τοξεύσει
θα τοξεύσουμε
θα τοξεύσετε
θα τοξεύσουν

 

Παρατηρούμε ομοιότητα στις καταλήξεις της οριστικής του ενεστώτα και του μέλλοντα ε.φ. με τις αντίστοιχες της ν.ε. (υπάρχει μικρή διαφοροποίηση μόνο στο α′ και το γ′ πληθυντικό πρόσωπο).

 

Ο μέλλοντας έχει τις ίδιες καταλήξεις με τον ενεστώτα, μόνο που προστίθεται ένα -σ- (ο χρονικός χαρακτήρας) πριν από τις καταλήξεις:

 

Σχηματισμός οριστικής μέλλοντα ε.φ.

οριστική μέλλοντα

 

5. Οριστική μέλλοντα ενεργητικής φωνής αφωνόληκτων βαρύτονων ρημάτων εικ.

 

Τα αφωνόληκτα ρήματα τα οποία έχουν χαρακτήρα άφωνο σύμφωνο, δηλαδή ουρανικό, χειλικό ή οδοντικό, σχηματίζουν την οριστική του μέλλοντα όπως τα φωνηεντόληκτα, με τη διαφορά ότι από τη συγχώνευση του χαρακτήρα των ρημάτων αυτών με τον χρονικό χαρακτήρα -σ- προκύπτουν τα ακόλουθα:


Χειλικός χαρακτήρας π, β, φ (πτ) + σ → ψ
τρέπ-ω → τρέπ + σ-ω → τρέψω
βλάπτω (θ. βλαβ-) → βλάβ + σ-ω → βλάψω
Ουρανικός χαρακτήρας κ, γ, χ (ττ, σσ) + σ → ξ
λέγ-ω → λέγ + σ-ω → λέξω
τάττω (θ. ταγ-) → τάγ + σ-ω → τάξω
Οδοντικός χαρακτήρας τ, δ, θ (ζ) + σ → αποβάλλεται ο οδοντικός χαρακτήρας και μένει το -σ-
πείθ-ω → πείθ + σ-ω → πείσω
ψεύδω → ψεύδ + σ-ω → ψεύσω

εικ.

 

 

ασκήσειςΑσκήσεις

 

Σχολικού βιβλίου

  1. Να συμπληρώσετε τον σωστό τύπο του ρ. εἰμί στις παρακάτω φράσεις:
  2. Να αντιστοιχίσετε τις φράσεις των δυο στηλών
  3. Να γράψετε τον ίδιο τύπο της οριστικής μέλλοντα των ρηματικών τύπων: παρέχουσι, κηρύττει
  4. Να κλίνετε στην οριστική ενεστώτα και μέλλοντα τα ρήματα: καταλύω, πείθω, τρέπω, λήγω
  5. Να μεταφέρετε τους ρηματικούς τύπους στο ίδιο πρόσωπο του άλλου αριθμού
  6. Να μεταφέρετε τα ρήματα των παρακάτω φράσεων από τον ενεστώτα στον μέλλοντα
  7. Να μεταφέρετε τα ρήματα των παρακάτω προτάσεων από τον μέλλοντα στον ενεστώτα

 

για τις προσωπικές αντωνυμίες

  1. Να αντιστοιχίσετε τους τύπους προσωπικών αντωνυμιών της στήλης Α′ με τη γραμματική τους ταυτότητα στη στήλη Β′:
  2. Να υπογραμμίσετε τις προσωπικές αντωνυμίες των παρακάτω φράσεων και να τις αναγνωρίσετε γραμματικά

 

Πρόσθετες ασκήσεις

για τον ενεστώτα

  1. 1η άσκηση, διάκριση φωνηεντόληκτων συμφωνόληκτων doc
  2. Κλίνε στα α.ε. τον ενεστώτα του ρ. πλέκω, συγκρίνοντάς τον με τα ν.ε.
  3. Κλίνε στα α.ε. τον ενεστώτα του ρ. λέγω
  4. Κλίνε στα α.ε. τον ενεστώτα του ρ. γράφω
  5. Αντιστοίχισε τους τύπους του ενεστώτα του ρ. λύω με τους τύπους της προσωπικής αντ. doc
  6. Συμπλήρωσε τις προτάσεις με τους τύπους του ενεστώτα του ρ. διδάσκω doc
  7. 1η. Συμπλήρωσε τα ρήματα με τις σωστές καταλήξεις του ενεστώτα doc
  8. 2η. Συμπλήρωσε τα ρήματα με τις σωστές καταλήξεις του ενεστώτα doc

 

για τον μέλλοντα

  1. 1η άσκηση για τον σχηματισμό του μέλλοντα doc
  2. 2η άσκηση για τον σχηματισμό του μέλλοντα doc
  3. 3η άσκηση για τον σχηματισμό του μέλλοντα doc
  4. 4η άσκηση για τον σχηματισμό του μέλλοντα doc
  5. Άσκηση σωστού λάθους στο σχηματισμό του μέλλοντα ενεργ. φ. στα α.ε. doc
  6. Κλίνε στα α.ε. τον μέλλοντα του ρ. πλέκω, συγκρίνοντάς τον με τα ν.ε.
  7. Άσκηση για κλίση μέλλοντα του ρ.λέγω
  8. Κλίνε το μέλλοντα των ρημάτων διώκω, γράφω, πείθω
  9. Να μεταφέρεις τους τύπους του ενεστώτα στο μέλλοντα doc
  10. Άσκηση για τη διάκριση του ενεστώτα από τον μέλλοντα © Εύη Διαμαντίδου, φιλόλογος-γλωσσολόγος doc
  11. Άσκηση για τη διάκριση του προσώπου του ρήματος © Εύη Διαμαντίδου, φιλόλογος-γλωσσολόγος doc

 

για τον ενεστώτα και τον μέλλοντα

  1. Να γράψετε τους τύπους των ρημάτων που σας ζητούνται στον ενεστώτα και στον μέλλοντα * © Αναστασία Κοτζανάκη word
  2. Να συμπληρώσετε με τους κατάλληλους τύπους στον ενεστώτα και στον μέλλοντα * © Αναστασία Κοτζανάκη word

 

για τις προσωπικές αντωνυμίες

  1. Άσκηση στο Πάτερ ἡμῶν για την προσωπική αντωνυμία άσκηση
  2. 1η άσκηση στις προσωπικές αντωνυμίες άσκηση
  3. 2η άσκηση στις προσωπικές αντωνυμίες άσκηση
  4. Βρες στο κείμενο τους 16 τύπους της προσωπικής αντωνυμίας. άσκηση

 

 



 

Πρώτο παράλληλο κείμενο

 

[...] δεῖ δὲ τῆς πόλεως κατεσκευασμένης ἱκανῶς τοῖς ἀναγκαίοις πρὸς τὸν πόλεμον, εἰς ταῦτα τὴν εὐπορίαν τρέπειν αὐτῆς ἀφ' ὧν δόξα μὲν γενομένων ἀί̈διος, εὐπορία δὲ γινομένων ἑτοίμη παρέσται, παντοδαπῆς ἐργασίας φανείσης καὶ ποικίλων χρειῶν, αἳ πᾶσαν μὲν τέχνην ἐγείρουσαι, πᾶσαν δὲ χεῖρα κινοῦσαι, σχεδὸν ὅλην ποιοῦσιν ἔμμισθον τὴν πόλιν, ἐξ αὑτῆς ἅμα κοσμουμένην καὶ τρεφομένην.

 

Πλούταρχος, Περικλῆς 12.4

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Γλωσσικά σχόλια
δεῖ δὲ τῆς πόλεως κατεσκευασμένης ἱκανῶς τοῖς ἀναγκαίοις πρὸς τὸν πόλεμον εἰς ταῦτα τὴν εὐπορίαν τρέπειν αὐτῆς πρέπει η πόλη, αφού ετοίμασε σε ικανοποιητικό βαθμό τα απαραίτητα για τον πόλεμο, σε αυτά τα έργα να διοχετεύσει την ευπορία της (τον πλούτο της)
ἀφ' ὧν δόξα μὲν γενομένων ἀίδιος τα οποία, αν γίνουν, θα χαρίσουν δόξα αθάνατη
εὐπορία δὲ γινομένων ἑτοίμη παρέσται (οριστ. μέλλ. ρ. πάρειμι) ενώ όσο θα γίνονται θα υπάρχει πραγματική ευημερία (πλούτος)
παντοδαπῆς ἐργασίας φανείσης καὶ ποικίλων χρειῶν αφού θα απαιτηθεί κάθε είδους εργασία και θα παραστεί κάθε είδους ανάγκη
αἳ πᾶσαν μὲν τέχνην ἐγείρουσαι οι οποίες δραστηριοποιώντας κάθε επαγγελματία
πᾶσαν δὲ χεῖρα κινοῦσαι και κινητοποιώντας (δίνοντας απασχόληση σε) όλα τα χέρια
ἐξ αὑτῆς ἅμα κοσμουμένην καὶ τρεφομένην και ταυτόχρονα να αναπτύσσεται και να συντηρείται από μόνη της

 

Μετάφραση

Πρέπει η πόλη, αφού ετοίμασε σε ικανοποιητικό βαθμό τα απαραίτητα για τον πόλεμο, σε αυτά τα έργα να διοχετεύει την ευπορία της, τα οποία θα χαρίσουν δόξα αθάνατη, αν γίνουν, ενώ όσο γίνονται, θα υπάρχει πραγματική ευημερία, αφού θα απαιτηθεί κάθε είδους εργασία και θα παραστεί κάθε είδους ανάγκη, οι οποίες δραστηριοποιώντας κάθε επαγγελματία και κινητοποιώντας όλα τα χέρια κάνει έμμισθο σχεδόν όλη την πόλη και ταυτόχρονα (την κάνει) να αναπτύσσεται και να συντηρείται από μόνη της.

 

 

Δεύτερο παράλληλο κείμενο

 

[20] ἢν δὲ τὴν εἰρήνην ποιησώμεθα καὶ τοιούτους ἡμᾶς αὐτοὺς παράσχωμεν οἵους αἱ κοιναὶ συνθῆκαι προστάττουσι, μετὰ πολλῆς μὲν ἀσφαλείας τὴν πόλιν οἰκήσομεν, ἀπαλλαγέντες πολέμων καὶ κινδύνων καὶ ταραχῆς, εἰς ἣν νῦν πρὸς ἀλλήλους καθέσταμεν, καθ’ ἑκάστην δὲ τὴν ἡμέραν πρὸς εὐπορίαν ἐπιδώσομεν, ἀναπεπαυμένοι μὲν τῶν εἰσφορῶν καὶ τῶν τριηραρχιῶν καὶ τῶν ἄλλων τῶν περὶ τὸν πόλεμον λειτουργιῶν, ἀδεῶς δὲ γεωργοῦντες καὶ τὴν θάλατταν πλέοντες καὶ ταῖς ἄλλαις ἐργασίαις ἐπιχειροῦντες αἳ νῦν διὰ τὸν πόλεμον ἐκλελοίπασιν. [21] ὀψόμεθα δὲ τὴν πόλιν διπλασίας μὲν ἢ νῦν τὰς προσόδους λαμβάνουσαν, μεστὴν δὲ γιγνομένην ἐμπόρων καὶ ξένων καὶ μετοίκων ὧν νῦν ἐρήμη καθέστηκεν.

 

Ἰσοκράτης, Περί εἰρήνης 20-21

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Γλωσσικά σχόλια
ἢν δὲ τὴν εἰρήνην ποιησώμεθα αν κάνουμε ειρήνη
καὶ τοιούτους ἡμᾶς αὐτοὺς παράσχωμεν και αν έχουμε τέτοια συμπεριφορά
οἵους αἱ κοιναὶ συνθῆκαι προστάττουσιν όπως ορίζουν οι κοινές συνθήκες (αναφέρεται σε όσα είχαν οριστεί με την Ανταλκίδεια Ειρήνη που είχε συναφθεί το 387 π.Χ.)
εἰς ἣν νῦν πρὸς ἀλλήλους καθέσταμεν στην οποία (κοινωνική αναταραχή) έχουμε περιέλθει τώρα
πρὸς εὐπορίαν ἐπιδώσομεν θα αυξάνουμε τον πλούτο
ἀδεῶς χωρίς φόβο
αἳ... ἐκλελοίπασιν οι οποίες έχουν εκλείψει
ὀψόμεθα θα δούμε
διπλασίας μὲν ἢ νῦν τὰς προσόδους λαμβάνουσαν να έχει διπλάσια έσοδα από όσα εισπράττει τώρα
μεστὴν δὲ γιγνομένην και να είναι γεμάτη από
ὧν νῦν ἐρήμη καθέστηκεν (οριστ. παρακ. ρ. καθίσταμαι) από τους οποίους τώρα έχει ερημώσει

 

Μετάφραση

Αν κάνουμε την ειρήνη και αν έχουμε τέτοια συμπεριφορά όπως ορίζουν οι κοινές συνθήκες, θα κατοικήσουμε την πόλη με πολλή ασφάλεια, αφού απαλλαγούμε από πολέμους και κινδύνους και αναταραχή, στην οποία τώρα έχουμε περιέλθει, και κάθε ημέρα θα αυξάνουμε τον πλούτο, ανακουφισμένοι από τις εισφορές και τις τριηραρχίες και από τις άλλες λειτουργίες τις σχετικές με τον πόλεμο, χωρίς φόβο καλλιεργώντας τη γη και ταξιδεύοντας στη θάλασσα και ασχολούμενοι με τις άλλες εργασίες, οι οποίες τώρα έχουν εκλείψει εξαιτίας του πολέμου. Και θα δούμε την πόλη να έχει διπλάσια έσοδα από όσα εισπράττει τώρα και να είναι γεμάτη από εμπόρους και ξένους και μετοίκους, από τους οποίους τώρα έχει ερημώσει.

 

 

Ερωτήσεις

 

1. Με βάση το πρώτο παράλληλο κείμενο, πώς μπορεί η Αθήνα να αυτοσυντηρηθεί κατά τον Περικλή;

 

2. Σύμφωνα με τον Ισοκράτη, πώς μπορεί η Αθήνα να διπλασιάσει τα έσοδά της;

 

3. Ποιος είναι, κατά τη γνώμη σας, ο κοινός θεματικός άξονας που εντοπίζεται ανάμεσα στα παραπάνω αποσπάσματα και στο κείμενο της Ενότητας;

 

 


γνωμικό