Α' τάξη, 07η ενότητα, Η λύση του Γόρδιου δεσμού

Ἀρριανός, Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασις 2.3.1-8 (διασκευή)


 

 


Η ενότητα θα διδαχθεί μετά την 8η

Διδακτικές ώρες: 4

 

Διδακτικοί στόχοι

1. Να έρθουν σε επαφή με ένα ιστορικό κείμενο, το οποίο, όμως, έχει μυθολογικά στοιχεία.

2. Να εντοπίσουν στοιχεία της αρχαίας ελληνικής θρησκείας και να τα συνδέσουν με αντίστοιχα στην Οδύσσεια του Ομήρου.

3. Να αντιληφθούν το γραμματικό φαινόμενο της συλλαβικής και χρονικής αύξησης και της εφαρμογής του στους ιστορικούς χρόνους.

4. Να μάθουν να αναγνωρίζουν μέσα στο κείμενο τους τύπους του παρατατικού και του αορίστου.

5. Να εντοπίσουν τη διαφορά σχηματισμού της αύξησης στη ν.ε. γλώσσα.

 

Το κείμενο της ενότητας (σελ. 52 σχ. βιβλίου)

 Οι μαθητές/τριες μπορούν με τη χρήση των ερμηνευτικών και γλωσσικών σχολίων να προσπελάσουν νοηματικά το κείμενο.

- Συζητούν με τη βοήθεια και των ερωτήσεων του σχολ. βιβλίου τις ιδέες και τα νοήματα του κειμένου του Αρριανού

 - Ενδείκνυται η διαθεματική προσέγγιση με το μάθημα της Ιστορίας.

 

1. Ετυμολογικά.

Απλή αναφορά στην παραγωγή ουσιαστικών από ρήματα. Επισήμανση ομοιοτήτων με τη ν.ε. γλώσσα.

 

2. Γραμματική.

Η αύξηση. Οριστική παρατατικού – αορίστου ενερ. φωνής. και οριστική παρατατικού του εἰμί.

- Εξηγείται ο σχηματισμός της αύξησης στους ιστορικούς χρόνους (παρατατικός – αόριστος) και επισημαίνονται οι ομοιότητες και οι διαφορές με τη ν.ε. γλώσσα (ότι δηλαδή στην α.ε. γλώσσα η αύξηση είναι πάντοτε σε όλα τα πρόσωπα, ενώ στην ν.ε. όχι).

- Εξηγούνται οι φθογγολογικές αλλαγές στον αόριστο των αφωνόληκτων ρημάτων και οι ομοιότητες με τη ν.ε. γλώσσα.

 

Ασκήσεις

Σελ. 54: 1-4

Σελ. 55: 2-4

Σελ. 56: 1, 2

Σελ. 58-59: 1, 2, 3, 5, 6.

 

 


 

Μάχη Ισσού

Ο Αλέξανδρος στη μάχη της Ισσού (Πομπηία, Εθνικό Μουσείο Νεαπόλεως)

 

Ο Αλέξανδρος στη μάχη της Ισσού  Αλέξανδρος-Ρωξάνη

 

Εισαγωγικό σημείωμα

 

Ο Φλάβιος Αρριανός (περ. 95-175 μ.Χ.) καταγόταν από τη Νικομήδεια της Βιθυνίας και προερχόταν από επιφανή οικογένεια. Τιμήθηκε με ιερατικά αξιώματα στην πόλη του και αργότερα κατέλαβε υψηλές διοικητικές και στρατιωτικές θέσεις του ρωμαϊκού κράτους. Νέος παρακολούθησε τη διδασκαλία του στωικού φιλοσόφου Επικτήτου, της οποίας κατέγραψε τα βασικά στοιχεία. Στα μέσα του 2ου αι. ήρθε στην Αθήνα, όπου έλαβε την ιδιότητα του πολίτη και εκλέχθηκε επώνυμος άρχοντας (147-148 μ.Χ.). Εκτός από το έργο του για τη φιλοσοφία του Επικτήτου, συνέγραψε στρατιωτικές πραγματείες και βιογραφίες. Το σπουδαιότερο έργο του, όμως, είναι η Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασις, η σημαντικότερη πηγή για την εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου στην Ασία, συμπλήρωμα της οποίας είναι η Ἰνδική.

 

Γόρδιο, Πηγή Βικιπαίδεια
Τα σωζόμενα ερείπια της φρυγικής πόλης Γόρδιον, όπου ο Μέγας Αλέξανδρος έκοψε τον γόρδιο δεσμό Πηγή: Βικιπαίδεια

 

 

 

Το κείμενο

 

Ἀλέξανδρος δὲ ὡς ἐς Γόρδιον παρῆλθε, πόθος λαμβάνει αὐτὸν τὴν ἅμαξαν ἰδεῖν τὴν Γορδίου καὶ τοῦ ζυγοῦ τῆς ἁμάξης τὸν δεσμόν. Πρὸς δὲ δὴ ἄλλοις καὶ τόδε περὶ τῆς ἁμάξης ἐμυθεύετο, ὅστις λύσειε τοῦ ζυγοῦ τῆς ἁμάξης τὸν δεσμόν, τοῦτον χρῆναι ἄρξαι τῆς Ἀσίας. Ἦν δὲ ὁ δεσμὸς ἐκ φλοιοῦ κρανίας καὶ τούτου οὔτε τέλος οὔτε ἀρχὴ ἐφαίνετο. Ἀλέξανδρος δὲ ὡς ἀπόρως μὲν εἶχεν ἐξευρεῖν λύσιν τοῦ δεσμοῦ, ἄλυτον δὲ περιιδεῖν οὐκ ἤθελε, μή τινα καὶ τοῦτο ἐς τοὺς πολλοὺς κίνησιν ἐργάσηται, παίσας τῷ ξίφει διέκοψε τὸν δεσμὸν καὶ λελύσθαι ἔφη. Ἀπηλλάγη δ’ οὖν ἀπὸ τῆς ἁμάξης αὐτός τε καὶ οἱ ἀμφ' αὐτὸν ὡς τοῦ λογίου τοῦ ἐπὶ τῇ λύσει τοῦ δεσμοῦ ξυμβεβηκότος. Καὶ γὰρ καὶ τῆς νυκτὸς ἐκείνης βρονταί τε καὶ σέλας ἐξ οὐρανοῦ ἐπεσήμηναν· καὶ ἐπὶ τούτοις ἔθυε τῇ ὑστεραίᾳ Ἀλέξανδρος τοῖς φήνασι θεοῖς τά τε σημεῖα καὶ τοῦ δεσμοῦ τὴν λύσιν.

 

Αλέξανδρος Αλέξανδρος Αλέξανδρος Αλέξανδρος Αλέξανδρος Οι κατακτήσεις του Μεγ. Αλεξάνδρου

 

 

Ερμηνευτικά σχόλια

 

Γόρδιον: Η πρωτεύουσα της Μεγάλης Φρυγίας, που βρισκόταν κοντά στον Σαγγάριο ποταμό (στα βάθη της Μικράς Ασίας). Στην ακρόπολή της υπήρχαν τα ανάκτορα και η άμαξα του Γορδίου, πατέρα του θρυλικού βασιλιά Μίδα, η οποία είχε προσφερθεί ως αφιέρωμα στον Δία. Η παράδοση έλεγε πως όποιος έλυνε τον γόρδιο δεσμό θα γινόταν κύριος της Ασίας.

 

παίσας τῷ ξίφει: Σύμφωνα με τον Αριστόβουλο, ο οποίος συμμετείχε στην εκστρατεία και έζησε από κοντά τα γεγονότα, ο Αλέξανδρος δεν έκοψε τον δεσμό με το ξίφος, αλλά αφαίρεσε το μεγάλο ξύλινο καρφί που τον συγκρατούσε. Την εκδοχή αυτή αναφέρει και ο Αρριανός. Ως μεταγενέστερος όμως (γράφει το έργο του πέντε αιώνες μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου βασιζόμενος σε προγενέστερα σχετικά έργα), αφηγείται και την εκδοχή της κοπής του δεσμού με ξίφος, που τονίζει την αποφασιστικότητα του νεαρού στρατηλάτη.

 

μή τινα καὶ τοῦτο ἐς τοὺς πολλοῖς κίνησιν ἐργάσηται: Ενδεχόμενη αποτυχία του Αλεξάνδρου ίσως ερμηνευόταν ως ένδειξη αδυναμίας, την οποία θα έσπευδαν να εκμεταλλευτούν ορισμένοι υποκινώντας εξέγερση εναντίον του.

 

γόρδιο
Χάρτης της πορείας του Μ. Αλεξάνδρου στη Μικρά Ασία ως το Γόρδιο

 

Ερωτήσεις

 

1. Γιατί θέλησε ο Αλέξανδρος να λύσει τον γόρδιο δεσμό;

 

2. Ποιες δυσκολίες παρουσίαζε το εγχείρημα του Αλεξάνδρου και πώς τις ξεπέρασε ο νεαρός βασιλιάς;

 

3. Πώς αποδεικνύεται από το κείμενο η πίστη του Αλεξάνδρου στα θεϊκά σημάδια και στους χρησμούς;

 

4. Γνωρίζετε από την Ιστορία άλλα περιστατικά επίδειξης αποφασιστικότητας εκ μέρους σημαντικών ιστορικών προσώπων; Πώς αξιοποιήθηκαν αυτά τα περιστατικά από μέρους τους προκειμένου να πείσουν τις μάζες για την αξία τους και για τη σοβαρότητα των επιδιώξεών τους;

εικ. εικ.

ψηφιδωτό γέννησης
Σύμφωνα με τον θρύλο, η γέννηση του Αλεξάνδρου που απεικονίζεται σε αυτό το ελληνορωμαϊκό ψηφιδωτό, συνδεόταν με την καταστροφή του μεγάλου ιερού της Αρτέμιδος στην Έφεσο από πυρκαγιά, που προανάγγελλε την κατάκτηση της Ασίας από τον Αλέξανδρο (Εθνικό Μουσείο Βηρυτού)

 

 


 

• Για τον Αρριανό ΙΑΕΓ wikipaideia

• Για την κρανιά εδώ ή εδώ

• Λεξικά νέας ελληνικής: για απλή αναζήτηση / για σύνθετη αναζήτηση

• Bασικό λεξικό της αρχαίας

• Λεξικό της αρχαίας Liddell & Scott

• Λεξικό αρχαίας, σχολικό εγχειρίδιο

• Κατάλογος ανωμάλων ρημάτων

 



Διαβάζω το αρχαίο κείμενο και απαντώ σε ερωτήσεις κατανόησης, τύπου σύρε κι άσε table
Διαβάζω το αρχαίο κείμενο και απαντώ σε ερωτήσεις κατανόησης, επιλογής από κατάλογο mobile
Κατέβασε το αρχείο, για να γράψεις τη μετάφρασή σου: με λεξιλόγιο doc, χωρίς λεξιλόγιο doc
Κατέβασε τη μετάφραση σε αρχείο doc  ή αν έχεις πρόβλημα με τους πολυτονικούς χαρακτήρες σε αρχείο pdf
Άσκηση για τη μετάφραση, τύπου σύρε κι άσε table
Άσκηση για τη μετάφραση, επιλογής από κατάλογο mobile
Δες το σχεδιάγραμμα της ενότητας
 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Το κείμενο και λεξιλογικές επισημάνσεις

 

Δες τη μετάφραση κάθε σειράς πατώντας στο Μ ή
Ἀλέξανδρος δὲ ὡς ἐς Γόρδιον παρῆλθε, Μ
πόθος λαμβάνει αὐτὸν τὴν ἅμαξαν ἰδεῖν τὴν Γορδίου Μ
καὶ τοῦ ζυγοῦ τῆς ἁμάξης τὸν δεσμόν. Μ
Πρὸς δὲ δὴ ἄλλοις καὶ τόδε περὶ τῆς ἁμάξης ἐμυθεύετο, Μ
ὅστις λύσειε τοῦ ζυγοῦ τῆς ἁμάξης τὸν δεσμόν, Μ
τοῦτον χρῆναι ἄρξαι τῆς Ἀσίας. Μ
Ἦν δὲ ὁ δεσμὸς ἐκ φλοιοῦ κρανίας Μ
καὶ τούτου οὔτε τέλος οὔτε ἀρχὴ ἐφαίνετο. Μ
Ἀλέξανδρος δὲ ὡς ἀπόρως μὲν εἶχεν ἐξευρεῖν λύσιν τοῦ δεσμοῦ, Μ
ἄλυτον δὲ περιιδεῖν οὐκ ἤθελε, Μ
μή τινα καὶ τοῦτο ἐς τοὺς πολλοὺς κίνησιν ἐργάσηται, Μ
παίσας τῷ ξίφει διέκοψε τὸν δεσμὸν καὶ λελύσθαι ἔφη. Μ
Ἀπηλλάγη δ’ οὖν ἀπὸ τῆς ἁμάξης Μ
αὐτός τε καὶ οἱ ἀμφ' αὐτὸν Μ
ὡς τοῦ λογίου τοῦ ἐπὶ τῇ λύσει τοῦ δεσμοῦ ξυμβεβηκότος. Μ
Καὶ γὰρ καὶ τῆς νυκτὸς ἐκείνης βρονταί τε Μ
καὶ σέλας ἐξ οὐρανοῦ ἐπεσήμηναν· Μ
καὶ ἐπὶ τούτοις ἔθυε τῇ ὑστεραίᾳ Ἀλέξανδρος Μ
τοῖς φήνασι θεοῖς Μ
τά τε σημεῖα καὶ τοῦ δεσμοῦ τὴν λύσιν. Μ
   

 



 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Διαβάζω το αρχαίο κείμενο και απαντώ σε ερωτήσεις κατανόησης, τύπου σύρε κι άσε table
Διαβάζω το αρχαίο κείμενο και απαντώ σε ερωτήσεις κατανόησης, επιλογής από κατάλογο mobile
Κατέβασε το αρχείο, για να γράψεις τη μετάφρασή σου: με λεξιλόγιο doc, χωρίς λεξιλόγιο doc
Κατέβασε τη μετάφραση σε αρχείο doc  ή αν έχεις πρόβλημα με τους πολυτονικούς χαρακτήρες σε αρχείο pdf
Άσκηση για τη μετάφραση, τύπου σύρε κι άσε table
Άσκηση για τη μετάφραση, επιλογής από κατάλογο mobile
Δες το σχεδιάγραμμα της ενότητας
 
1 Άλέξανδρος δὲ ὡς ἐς Γόρδιον παρῆλθεν ,
  Ὡς = μόλις
παρῆλθεν
= αόρ. του ρ. παρέρχομαι = φτάνω > έφτασε
ἐς
= στο
2 πόθος λαμβάνει αὐτὸν
  λαμβάνει αὐτὸν = τον κατέλαβε
πόθος
= επιθυμία
3 τὴν ἅμαξαν ἰδεῖν τὴν Γορδίου
  ἰδεῖν = να δει
4 καὶ τοῦ ζυγοῦ τῆς ἁμάξης τὸν δεσμόν .
   
5 Πρὸς δὲ δὴ ἄλλοις
  πρὸς δὲ δὴ ἄλλοις = κοντά στ' άλλα, και μεταξύ των άλλων
6 καὶ τόδε περὶ τῆς ἁμάξης ἐμυθεύετο,
  τόδε = αυτό
ἐμυθεύετο
= πρτ. του ρ. μυθεύομαι = λέγω (πρβλ. μύθευμα, μυθιστόρημα, μύθος) > αυτό λεγόταν
7 ὅστις λύσειε τοῦ ζυγοῦ τῆς ἁμάξης τὸν δεσμόν,
  ὅστις λύσειε = όποιος λύσει
8 τοῦτον χρῆναι ἄρξαι τῆς Ἀσίας.
  τοῦτον χρῆναι = ότι αυτός ήταν ορισμένο από τη μοίρα
ἄρξαι = του ρ. ἄρχω = εξουσιάζω > να εξουσιάσει
9 Ἦν δὲ ὁ δεσμὸς ἐκ φλοιοῦ κρανίας
  Ἦν = πρτ. του ρ. εἰμί = ήταν
ἐκ
= από
φλοιοῦ
= φλοιός, φλούδα
κρανίας
= κρανιά (είδος δέντρου πληροφορίες εδώ)
10 καὶ τούτου οὔτε τέλος οὔτε ἀρχὴ ἐφαίνετο.
  τούτου = από αυτόν
11 Ἀλέξανδρος δὲ, ὡς ἀπόρως μὲν εἶχεν
  ὡς ἀπόρως μὲν εἶχεν = επειδή αδυνατούσε
12 ἐξευρεῖν λύσιν τοῦ δεσμοῦ,
  ἐξευρεῖν = του ρ. ἐξευρίσκω = βρίσκω > να βρει
13 ἄλυτον δὲ περιιδεῖν οὐκ ἤθελε,
  περιιδεῖν = να τον αφήσει
14 (φοβούμενος) μὴ τινα καὶ τοῦτο
  φοβούμενος = επειδή φοβόταν
τινα
= κάποια
μὴ καὶ τοῦτο
= μήπως και αυτό
15 ἐς τοὺς πολλούς κίνησιν ἐργάσηται ,
  ἐργάσηται = του ρ. ἐργάζομαι > μήπως προκαλέσει
κίνησίν
= ταραχή, εξέγερση
ἐς
= στους
πολλούς
= πλήθος
16 παίσας τῷ ξίφει διέκοψε τὸν δεσμὸν
  παίσας = του ρ. παίω = κτυπώ
διέκοψεν
= του ρ. διακόπτω = κόβω > έκοψε
τῷ ξίφει
= με το ξίφος
17 καὶ λελύσθαι ἔφη.
  λελύσθαι = του ρ. λύομαι = ότι λύθηκε
ἔφη
= είπε
18 Ἀπηλλάγη δ’ οὖν ἀπὸ τῆς ἁμάξης
  ἀπηλλάγη = του ρ. ἀπαλλάττομαι > απαλλάχτηκε > απομακρύνθηκε
οὖν
= λοιπόν
19 αὐτός τε καὶ οἱ ἀμφ' αὐτόν
  αὐτός = ο ίδιος
ἀμφί
= γύρω (πρβλ. αμφιθέατρο)
οἱ ἀμφ’ αὐτόν
= οι γύρω από αυτόν
20 ὡς τοῦ λογίου τοῦ ἐπὶ τῇ λύσει τοῦ δεσμοῦ ξυμβεβηκότος.
  με την ιδέα ότι ο χρησμός για τη λύση του δεσμού είχε εκπληρωθεί (πβ. ν.ε.: συμβάν)
21 Καὶ γὰρ καὶ τῆς νυκτὸς ἐκείνης
  καὶ γὰρ = και πράγματι
22 βρονταὶ τε καὶ σέλας ἐξ οὐρανοῦ ἐπεσήμηναν·
 

σέλας = φως, λάμψη

ἐπεσήμηναν = του ρ. ἐπισημαίνω > έδωσαν σημείο επιδοκιμασίας

23 καὶ ἐπὶ τούτοις ἔθυε τῇ ὑστεραίᾳ Ἀλέξανδρος
  ἐπὶ τούτοις = γι' αυτό
τῇ ὑστεραίᾳ = την επομένη ημέρα
ἔθυε
= πρτ. του ρ. θύω = θυσιάζω
τοῖς φήνασι
= του ρ. φαίνω > που του φανέρωσαν
24 τοῖς φήνασι θεοῖς
  τοῖς φήνασι = του ρ. φαίνω > που του φανέρωσαν
25 τὰ τε σημεῖα καὶ τὴν λύσιν τοῦ δεσμοῦ.
  σημεῖα = σημάδια

 



 

ασκήσειςΛεξιλογικός Πίνακας

Για τη λέξη ζευγνύω (και ζεύγνυμι

 

Για να βρεις τη σημασία των λέξεων του Λεξιλογικού Πίνακα πήγαινε στα λεξικά της Πύλης για την ελληνική γλώσσα ή χρησιμοποίησε τους παρακάτω δεσμούς:

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

    Αρχαία Ελληνική / Νέα Ελληνική Νέα Ελληνική
Ομόρριζα απλά ζεῦξις (-η) = (α.ε.) 1. η σύνδεση, 2. το ζέψιμο αλόγων
τὸ ζεῦγμα = (α.ε.) το μέσο που χρησιμοποιείται για τη σύνδεση
τὸ ζεῦγος, τὸ ζευγάριον (-ι)
ὁ ζευγίτης
(ν.ε.= ζευγάς, ζευγολάτης)
ζευκτήριος
= (α.ε.) ο κατάλληλος για ζεύξη
ζευκτός
ζυγόω
, ζυγῶ = (α.ε.) ενώνω κάτω από τον ίδιο ζυγό, ζυγώνω = πλησιάζω
τὸ ζυγόν και ὁ ζυγός
τὸ ζύγωμα
ζεύω = τοποθετώ ζώα στον ζυγό, για να σύρουν φορτίο
ζέψιμο
ζευγάς = ο ζευγίτης
ζευγαρώνω
ζευγαρωτός
ζυγαριά
ζύγισμα
ζύγιση
ζύγι
ζυγωματικός
σύνθετα ζευγηλάτης = (α.ε.) ο οδηγός ζεύγους βοδιών, ο ζευγίτης, (ν.ε.) ο ζευγολάτης
ἡ διάζευξις (-η)
ἡ σύζευξις (-η)

συζυγής = αυτός που είναι συνδεδεμένος με άλλον σε ενιαίο σύνολο
ἡ συζυγία
σύζυγος
ὁ ὁμόζυξ (ν.ε. ομόζυγος)
ζυγοστάθμιση
διαζύγιο
διαζευκτήριο
διαζευγμένος
σύζευγμα
= το αποτέλεσμα της σύζευξης
συζυγικός

 

Χρησιμοποίησε τα σύμβολα % ή *  ή * πριν ή μετά από το -ζευ ή -ζυγ, π.χ *ζευ *ζυγ ή ζευ* ζυγ* ή *ζευ* *ζυγ*, για να βρεις τις σύνθετες λέξεις, καθώς και τη σημασία τους. Χρησιμοποιώντας τη σύνθετη αναζήτηση μπορείς να βρεις μόνο επίθετα ή μόνο ρήματα κ.τ.λ...

 

Όσες λέξεις δεν ξέρεις τι σημαίνουν πάτα το καλαθάκι που βρίσκεται αριστερά της λέξης. Αφού τις συγκεντρώσεις όλες πάτα το καλαθάκι που βρίσκεται δεξιά από το πλαίσιο αναζήτησης. Αντίγραψέ τες σ' ένα έγγραφο του Word ή του OpenOffice. Μελέτησε προσεκτικά τα παραδείγματα.

 

ασκήσειςΑσκήσεις

 

Σχολικού βιβλίου

 

Πρόσθετες ασκήσεις

 

Κατέβασε τις πρόσθετες ασκήσεις σε αρχείο pdf

 

 



 

ΘεωρίαΠαραγωγή ουσιαστικών

 

Παραγωγή ουσιαστικών από ρήματα (β′ μέρος)

 

Ουσιαστικά που δηλώνουν όργανο ή μέσο

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Καταλήξεις ουσιαστικών που παράγονται από ρήματα
και δηλώνουν όργανο ή μέσο
-τρον ή -θρον
-τρα ή -θρα
-τήρ
-τηρία
-τήριον
-ανον
-άνη
-όνη
-ίς
ἄροτρον
ξύστρα
λουτήρ
ἀρτηρία
ποτήριον
δρέπανον
σκαπάνη
ἀγχόνη
γραφίς
< ἀρόω, ἀρῶ
< ξύω, ἀποβάθρα < ἀποβαίνω
< λούω
< ἀείρω
< πίνω
< δρέπω
< σκάπτω
< ἄγχω
< γράφω

 

Ουσιαστικά που δηλώνουν τόπο

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Καταλήξεις ουσιαστικών που παράγονται από ρήματα
και δηλώνουν τόπο
-τήριον
-τρα
-τρον
-θρον
ὁρμητήριον
παλαίστρα
θέατρον
βάθρον
< ὁρμάομαι, ὁρμῶμαι
< παλαίω
< θεάομαι, θεῶμαι
< βαίνω

 

 

 

ασκήσειςασκήσεις

 

 

 



 

θεωρία

 

1. Η αύξηση

2. Οριστική παρατατικού ρήματος εἰμί

3. Οριστική παρατατικού και αορίστου ενεργητικής φωνής βαρύτονων ρημάτων

4. Οριστική αορίστου ενεργητικής φωνής αφωνόληκτων βαρύτονων ρημάτων

 

θεωρία σχολικού βιβλίου

1. Η αύξηση

 

Τα ρήματα στην οριστική των ιστορικών χρόνων, δηλ. του παρατατικού, του αορίστου και του υπερσυντελίκου, παίρνουν στην αρχή του θέματος αύξηση, η οποία δηλώνει το παρελθόν. Υπάρχουν δύο είδη αύξησης: η συλλαβική και η χρονική.

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ρήματα που αρχίζουν
από σύμφωνο
  ρήματα που αρχίζουν
από φωνήεν ή δίφθογγο
arrow   arrow
συλλαβική αύξηση   χρονική αύξηση
προσθήκη
ενός ἐ- πριν από το θέμα
λύω
γράφω

-λυ-ον
-γραφ-ον
 
έκταση
του αρχικού βραχύχρονου φωνήεντος
α, ε η   ἄρχω ρχον   ἐλπίζω λπιζον
αι, ει   αἴρω ρον   εἰκάζω καζον
ο ω   ὁρίζω ριζον        
οι   οἰκίζω κιζον        
ῐ , ῠ ῑ , ῡ   ἱδρύω δρυον   ὑβρίζω βριζον
αυ, ευ ηυ   αὔξω ηὖξον   εὕδω ηὗδον

 

Παρατηρήσεις

 

1. Τα ρήματα που αρχίζουν από ῥ-, όταν παίρνουν αύξηση, γράφονται με δύο ρ,
π.χ. ῥίπτω → ἔρριπτον.
2. Στα σύνθετα ή παρασύνθετα[1] ρήματα με α΄ συνθετικό πρόθεση, η αύξηση μπαίνει μετά την πρόθεση, π.χ. ἀπάγω → ἀπῆγον, ἐκφέρω → ἐξέφερον, ἐγκωμιάζω → ἐνεκωμίαζον.

 

 

2. Οριστική παρατατικού ρήματος εἰμί εικ.

 

Ο παρατατικός, όπως και στη ν.ε., είναι ο ιστορικός χρόνος που δηλώνει ότι μια πράξη γινόταν διαρκώς ή επανειλημμένα στο παρελθόν.
Το ρ. εἰμί κλίνεται στην οριστική του παρατατικού ως εξής (να συμπληρώσετε τους τύπους των προσωπικών αντωνυμιών που λείπουν):

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

α.ε. ν.ε.
______________ και ἦν ήμουν
______________ ἦσθα ήσουν
(οὗτος, αὕτη, τοῦτο) ἦν ήταν
______________ ἦμεν ήμαστε
______________ ἦτε ήσαστε
(οὗτοι, αὗται, ταῦτα) ἦσαν ήταν

 

3. Οριστική παρατατικού και αορίστου ενεργητικής φωνής βαρύτονων ρημάτων  εικ.

 

Σε αυτή την Ενότητα θα διδαχτείτε τον σχηματισμό της οριστικής έγκλισης του παρατατικού και του αορίστου ενεργητικής φωνής των βαρύτονων ρημάτων.

 

Σχηματισμός οριστικής παρατατικού ε.φ.

 

 

Σχηματισμός οριστικής αορίστου ε.φ.

 

Κλίση

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

οριστική παρατατικού οριστική αορίστου
α.ε. ν.ε. α.ε. ν.ε.
ἐ-τόξευ-ον
ἐ-τόξευ-ες
ἐ-τόξευ
ἐ-τοξεύ-ομεν
ἐ-τοξεύ-ετε
ἐ-τόξευ-ον
τόξευα
τόξευες
τόξευε
τοξεύαμε
τοξεύατε
τόξευαν
ἐ-τόξευ-σ-α
ἐ-τόξευ-σ-ας
ἐ-τόξευ-σ-ε(ν)
ἐ-τοξεύ-σ-αμεν
ἐ-τοξεύ-σ-ατε
ἐ-τόξευ-σ-αν
τόξευσα
τόξευσες
τόξευσε
τοξεύσαμε
τοξεύσατε
τόξευσαν

 

Να υπογραμμίσετε στο κείμενο της Ενότητας τα ρήματα που έχουν καταλήξεις παρατατικού και αορίστου ίδιες με αυτές της ν.ε. (π.χ. έδενες, έδεσα).

 

4. Οριστική αορίστου ενεργητικής φωνής αφωνόληκτων βαρύτονων ρημάτων εικ.

 

Ισχύουν όσα διδαχτήκατε στην προηγούμενη Ενότητα για τη συγχώνευση του άφωνου χαρακτήρα του ρήματος με τον χρονικό χαρακτήρα -σ- στον μέλλοντα:

 

χειλικόληκτα: -ψα, π.χ. τρέπ-ω → ἔ-τρεπ-σ-α → ἔτρεψα, βλάπτω → ἔβλαψα.
ουρανικόληκτα: -ξα, π.χ. λήγω → ἔληγ-σ-α → ἔληξα, τάττω → ἔταξα.
οδοντικόληκτα: -σα, π.χ. πείθω → ἔπειθ-σ-α → ἔπεισα.

 

 

ασκήσειςΑσκήσεις

 

Σχολικού βιβλίου

  1. Να συμπληρώσετε τον κατάλληλο τύπο οριστικής παρατατικού του ρήματος εἰμὶ στις παρακάτω φράσεις
  2. Να γράψετε τα ρήματα των παρακάτω προτάσεων στον αντίστοιχο τύπο του παρατατικού
  3. Να μεταφέρετε τις ακόλουθες φράσεις στην α.ε.:
  4. Να συμπληρώσετε τους αντίστοιχους τύπους των άλλων χρόνων
  5. Να συμπληρώσετε τα κενά των παρακάτω προτάσεων
  6. Συμπληρώνοντας τις λέξεις που ζητούνται στα αντίστοιχα τετραγωνίδια θα σχηματιστεί στην έγχρωμη στήλη το όνομα της συζύγου του Περικλή.

 

Πρόσθετες ασκήσεις

Για τον παρατατικό

  1. Βρες στο κείμενο τις 18 λέξεις που είναι τύποι του παρατατικού. doc
  2. Άσκηση κατανόησης της θεωρίας για τον σχηματισμό του παρατατικού doc
  3. 1η άσκηση για τον σχηματισμό ρημάτων στον παρατατικό Ενεργ. Φ. doc
  4. 2η άσκηση για τον σχηματισμό ρημάτων στον παρατατικό Ενεργ. Φ. doc
  5. 3η άσκηση για τον σχηματισμό ρημάτων τον παρατατικό Ενεργ. Φ. doc
  6. 4η άσκηση για τον σχηματισμό ρημάτων στον παρατατικό Ενεργ. Φ. doc
  7. Άσκηση σωστού λάθους στο σχηματισμό του παρατατικού ενεργ. φ. στα α.ε. doc
  8. Κλίνε στα α.ε. τον παρατατικό του ρήματος πλέκω, συγκρίνοντάς τον με τα ν.ε.
  9. Κλίνε τον παρατατικό ενεργητικής του ρ. γράφω
  10. Κλίνε τον παρατατικό ενεργητικής του ρ. βλάπτω
  11. Κλίνε τον παρατατικό ενεργητικής του ρ. διώκω

 

Πρόσθετες ασκήσεις

για τον αόριστο

  1. Κλίνε στα α.ε. τον αόριστο του ρ. πλέκω, συγκρίνοντάς τον με τα ν.ε.
  2. Βρες στο κείμενο τις 17 λέξεις που είναι τύποι του αόριστου. doc
  3. Να συμπληρώσεις τα κενά με τύπους του αόριστου του ρ. γράφω επιλέγοντας το σωστό πρόσωπο doc
  4. 1η άσκηση για τον σχηματισμό ρημάτων στον Αόριστο doc
  5. 2η άσκηση για τον σχηματισμό ρημάτων στον Αόριστο doc
  6. 3η άσκηση για τον σχηματισμό ρημάτων στον Αόριστο doc
  7. 4η άσκηση για τον σχηματισμό ρημάτων στον Αόριστο doc
  8. 1η Άσκηση για τον σχηματισμό ρημάτων στον Παρατατικό, τον Μέλλοντα και τον Αόριστο doc
  9. 2η Άσκηση για τον σχηματισμό ρημάτων στον Παρατατικό, τον Μέλλοντα και τον Αόριστο doc
  10. 3η Άσκηση για τον Ενεστώτα, τον Παρατατικό, τον Μέλλοντα και τον Αόριστο (αντικαταστάσεις) doc
  11. 4η Άσκηση για τον Παρατατικό, τον Μέλλοντα και τον Αόριστο (προτάσεις) doc
  12. Άσκηση για τη διάκριση του παρατατικού από τον αόριστο © Εύη Διαμαντίδου, φιλόλογος-γλωσσολόγος doc

 

 



 

Ο Πλούταρχος, ο οποίος συνέγραψε τη βιογραφία του Αλεξάνδρου, παραθέτει δύο εκδοχές σχετικά με τη λύση του γόρδιου δεσμού.

 

Οἱ μὲν οὖν πολλοί φασι, τῶν δεσμῶν τυφλὰς ἐχόντων τὰς ἀρχὰς καὶ δι' ἀλλήλων πολλάκις σκολιοῖς ἑλιγμοῖς ὑποφερομένων, τὸν Ἀλέξανδρον ἀμηχανοῦντα λῦσαι, διατεμεῖν τῇ μαχαίρᾳ τὸ σύναμμα, καὶ πολλὰς ἐξ αὐτοῦ κοπέντος ἀρχὰς φανῆναι. Ἀριστόβουλος δὲ καὶ πάνυ λέγει ῥᾳδίαν αὐτῷ γενέσθαι τὴν λύσιν, ἐξελόντι τοῦ ῥυμοῦ τὸν ἕστορα καλούμενον, ᾧ συνείχετο τὸ ζυγόδεσμον, εἶθ' οὕτως ὑφελκύσαντι τὸν ζυγόν.

 

Πλούταρχος, Ἀλέξανδρος 18.3-4

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Γλωσσικά σχόλια
φασί ισχυρίζονται, λένε
τῶν δεσμῶν τυφλὰς ἐχόντων τὰς ἀρχάς επειδή δε φαίνονταν οι άκρες των σχοινιών
δι' ἀλλήλων πολλάκις σκολιοῖς ἑλιγμοῖς ὑποφερομένων επειδή είχαν δεθεί με αλλεπάλληλους κόμπους
ἀμηχανοῦντα λῦσαι επειδή δεν ήξερε να τον λύσει (ἡ ἀμηχανία: έλλειψη μέσων ή πόρων)
τὸ σύναμμα ο δεσμός
πάνυ πολύ
ῥᾳδίαν εύκολη
ἐξελόντι (μτχ. αορ. β΄ ρ. ἐξαιρέω, ἐξαιρῶ) τοῦ ῥυμοῦ τὸν ἕστορα αφού αφαίρεσε από τον άξονα (το τιμόνι) της άμαξας τον πάσσαλο
ᾧ συνείχετο τὸ ζυγόδεσμον με τον οποίο συγκρατιόταν το ζυγόδεσμο (δηλ. ο ιμάντας που συνδέει τον ζυγό, το ξύλο σε σχήμα σταυρού που βρίσκεται στο άκρο του τιμονιού, με τον ρυμό, το τιμόνι)
εἶθ' οὕτως έπειτα, λοιπόν
ὑφελκύσαντι τὸν ζυγόν αφού έσυρε μακριά τον ζυγό

 

Μετάφραση

Οι πολλοί, λοιπόν, ισχυρίζονται, επειδή δε φαίνονταν οι άκρες των σχοινιών και επειδή είχαν δεθεί με αλλεπάλληλους κόμπους και ο Αλέξανδρος δεν ήξερε να τον λύσει, ότι έκοψε με το ξίφος τον δεσμό και, όταν κόπηκε, ότι φάνηκαν πολλές άκρες απ’ αυτόν. Ο Αριστόβουλος πάλι λέει ότι η λύση γι’ αυτόν ήταν πολύ εύκολη, αφού αφαίρεσε από τον άξονα (το τιμόνι) της άμαξας τον ονομαζόμενο πάσσαλο, με τον οποίο συγκρατιόταν το ζυγόδεσμο και έπειτα απομάκρυνε έτσι τον ζυγό.

 

 

Ερώτηση

 

Ποιες εκδοχές καταγράφει ο Πλούταρχος σχετικά με τη λύση του γόρδιου δεσμού και ποια συμφωνεί με την άποψη του Αρριανού, όπως παρουσιάζεται στο κείμενο της Ενότητας;

 

Συμπληρωματικό κείμενο

 

Μετὰ ταῦτα Πισιδῶν τε τοὺς ἀντιστάντας ᾕρει καὶ Φρυγίαν ἐχειροῦτο· καὶ Γόρδιον πόλιν, ἑστίαν Μίδου τοῦ παλαιοῦ γενέσθαι λεγομένην, παραλαβών, τὴν θρυλουμένην ἅμαξαν εἶδε, φλοιῷ κρανείας ἐνδεδεμένην, καὶ λόγον ἐπ’ αὐτῇ πιστευόμενον ὑπὸ τῶν βαρβάρων ἤκουσεν, ὡς τῷ λύσαντι τὸν δεσμὸν εἵμαρται βασιλεῖ γενέσθαι τῆς οἰκουμένης. οἱ μὲν οὖν πολλοί φασι, τῶν δεσμῶν τυφλὰς ἐχόντων τὰς ἀρχὰς καὶ δι’ ἀλλήλων πολλάκις σκολιοῖς ἑλιγμοῖς ὑποφερομένων, τὸν Ἀλέξανδρον ἀμηχανοῦντα λῦσαι, διατεμεῖν τῇ μαχαίρᾳ τὸ σύναμμα, καὶ πολλὰς ἐξ αὐτοῦ κοπέντος ἀρχὰς φανῆναι. Ἀριστόβουλος δὲ καὶ πάνυ λέγει ῥᾳδίαν αὐτῷ γενέσθαι τὴν λύσιν, ἐξελόντι τοῦ ῥυμοῦ τὸν ἕστορα καλούμενον, ᾧ συνείχετο τὸ ζυγόδεσμον, εἶθ’ οὕτως ὑφελκύσαντι τὸν ζυγόν.

 

Πλούταρχος, Αλέξανδρος 18.1-4

 

 


 

γνωμικό