Για να σχηματίσουμε τον ενεστώτα των βαρύτονων ρημάτων  προσθέτουμε στο χρονικό θέμα του ρήματος τις καταλήξεις του ενεστώτα.

Για να διαπιστώσεις ότι είναι πολύ εύκολο, δες τις ασκήσεις που ακολουθούν:

Ασκήσεις

• Κλίνε στα α.ε. τον ενεστώτα του ρ. πλέκω, συγκρίνοντάς τον με τα ν.ε.

• Κλίνε στα α.ε. τον ενεστώτα του ρ. λέγω

• Κλίνε στα α.ε. τον ενεστώτα του ρ. γράφω

• Αντιστοίχισε τους τύπους του ενεστώτα του ρ. λύω με τους τύπους της προσωπικής αντ.

• Συμπλήρωσε τις προτάσεις με τους τύπους του ενεστώτα του ρ. διδάσκω

• 1η. Συμπλήρωσε τα ρήματα με τις σωστές καταλήξεις του ενεστώτα

• 2η. Συμπλήρωσε τα ρήματα με τις σωστές καταλήξεις του ενεστώτα

Για να σχηματίσουμε τον παρατατικό των βαρύτονων, προσθέτουμε στο χρονικό θέμα του ενεστώτα τις καταλήξεις του παρατατικού, δηλαδή, για το ρήμα λύω παίρνουμε το θέμα λυ- και προσθέτουμε την κατάληξη του παρατατικού -ον.

Στην αρχή όμως πρέπει να βάλουμε και την αύξηση, (όπως και στα νέα ελληνικά) η οποία είναι δύο ειδών: συλλαβική και χρονική 

Τι είναι η συλλαβική αύξηση;

Συλλαβική αύξηση είναι η προσθήκη στην αρχή του θέματος ενός -ἐ- (Προσοχή! παίρνει ψιλή). Λέγεται συλλαβική επειδή προστίθεται μια νέα συλλαβή.

Πότε βάζουμε συλλαβική αύξηση;

Συλλαβική αύξηση βάζουμε, όταν το ρήμα αρχίζει από σύμφωνο,

π.χ.  λύω > ἔλυον, διώκω > ἐδίωκον, φεύγω > ἔφευγον

Στην περίπτωση που το ρήμα αρχίζει από ῥ (π.χ. ῥίπτω), τότε εκτός από το ἐ της αύξησης διπλασιάζεται και το ῥ. Έτσι ο παρατατικός του ῥίπτω γίνεται ἔρριπτον
 

Τι είναι η χρονική αύξηση;

Χρονική αύξηση είναι η μετατροπή ενός βραχύχρονου φωνήεντος σε μακρόχρονο, παθαίνει δηλαδή έκταση!!!!!!!

Πότε βάζουμε χρονική αύξηση;

Χρονική αύξηση βάζουμε όταν το ρήμα αρχίζει από φωνήεν. 

Δηλαδή τι κάνουμε;

Κάνουμε κάποιες αλλαγές σε μερικά φωνήεντα.

Ποιες είναι οι αλλαγές;

 Με λίγα λόγια κάποια φωνήεντα αλλάζουν, όπως φαίνεται στη συνέχεια.

Θα πρέπει να θυμόμαστε κυρίως τις εξής αλλαγές:

α > η

ε > η

ο > ω

ι > υπογεγραμμένη

Η αύξηση στα σύνθετα με πρόθεση

Όσα ρήματα είναι σύνθετα με πρόθεση, δεν παίρνουν αύξηση στην αρχή του ρήματος αλλά ανάμεσα

στην πρόθεση και το ρήμα, δηλαδή το ρήμα δια-γράφω, που είναι σύνθετο με την πρόθεση διά,

στον παρατατικό δε θα γίνει ἐ διά γραφον αλλά δι-έ-γραφον. Αυτή η αύξηση λέγεται εσωτερική.

Παρόμοια είναι και τα νέα ελληνικά: Ο παρατατικός του ρήματος δια-γράφω

κάνει διέ-γραφα και όχι ε-διά-γραφα!

Η αύξηση στα παρασύνθετα με α' συνθετικό πρόθεση

Το ίδιο συμβαίνει και στα παρασύνθετα.

(Παρασύνθετα είναι τα ρήματα που παράγονται από μια σύνθετη λέξη, π.χ. το ρήμα ἐγκωμιάζω παράγεται από τη λέξη ἐγκώμιον η οποία είναι σύνθετη από την πρόθεση ἐν-κῶμος)

Το ρήμα ἐγκωμιάζω δε θα γίνει ἐγκωμίαζον αλλά ἐν-ε-κωμίαζον

Η αύξηση στα παρασύνθετα με α' συνθετικό που δεν είναι πρόθεση

Τα παρασύνθετα όμως με  πρώτο συνθετικό άλλη λέξη εκτός από πρόθεση παίρνουν τη συλλαβική αύξηση στην αρχή, π.χ. φιλό-σοφος > φιλοσοφῶ > ἐφιλοσόφουν, ἄ-δικος > ἀδικῶ > ἠδίκουν

• Ήρθε η ώρα για εξάσκηση στο σχηματισμό του παρατατικού. 1η άσκηση, 2η άσκηση,

• Άσκηση για την κλίση ρημάτων στον παρατατικό σε σύγκριση με τα ν.ε.

• Κλίνε τον  παρατατικό των ρημάτων: γράφω, βλάπτω, διώκω

 Κάποια ρήματα που αρχίζουν από ε έχουν αύξηση ει κι όχι η:

ἐθίζω > εἴθιζον, ἐλίττω > εἵλιττον, ἕλκω > εἷλκον, ἕπομαι > εἰπόμην, ἐργάζομαι > εἰργαζόμην, ἕρπω > εἶρπον, ἑστιῶ > εἱστίων, ἔχω > εἶχον, ἐῶ > εἴων

Κάποια ρήματα ενώ αρχίζουν από φωνήεν αντί να έχουν χρονική αύξηση, έχουν συλλαβική αύξηση!

Αυτά είναι τα:

ὠθῶ > ἐώθουν, ὠνοῦμαι > ἐωνούμην, (κατ)άγνυμι > (κατ)έαξα.

Άσκηση σωστού λάθος στο σχηματισμό του παρατατικού ενεργ. φ. στα α.ε.

Βέβαια υπάρχουν κι άλλες εξαιρέσεις, αλλά φτάνει τόσο. Κι αυτά ήταν αρκετά! Όσοι θέλουν να μάθουν περισσότερα μπορούν να μελετήσουν μια γραμματική της αρχαίας ελληνικής.

Για να σχηματίσουμε το μέλλοντα των φωνηεντόληκτων ρημάτων, (δηλαδή των ρημάτων που έχουν χαρακτήρα φωνήεν)

• παίρνουμε το ρήμα όπως το κλίναμε στον ενεστώτα

• ανάμεσα στο θέμα και στην κατάληξη προσθέτουμε το χαρακτηριστικό γράμμα του μέλλοντα που είναι το -σ-

  και λέγεται χρονικός χαρακτήρας.

Τι γίνεται με τα ρήματα που είναι αφωνόληκτα;

όσα, δηλαδή, έχουν χαρακτήρα:

χειλικό:      π, β, φ

ουρανικό:  κ, γ, χ 

οδοντικό:  τ, δ, θ

Ο χαρακτήρας των ρημάτων αυτών ενώνεται με το -σ- του μέλλοντα και μας δίνει διάφορες μεταβολές. Έτσι,

Τα χειλικόληκτα: π, β, φ, πτ,  +  σ = ψ, π.χ.

τρέπω > τρέψω,    
τρίβω > τρίψω,    
γράφω > γράψω,     
βλάπτω > βλάψω

Τα ίδια δε λέμε κι εμείς στα νέα ελληνικά;

Τελικά δεν είναι και τόσο περίεργα τα αρχαία, γιατί μοιάζουν πάρα πολύ με τα νέα!

Τα ουρανικόληκτα:  κ, γ, χ  ττω, σσω, ζω  +  σ =  ξ, π.χ. 

 διώκω > διώξω,     
λέγω > λέξω,    
ἄρχω > ἄρξω,    
φυλάττω  > φυλάξω

Τα οδοντικόληκτα: τ, δ, θ μερικά σε -ττω, -ζω και -ίζω + σ = σ, π.χ.

 πείθω > πείσω,       
σχίζω > σχίσω

Σημείωση: τα ρήματα που έχουν ρηματικό χαρακτήρα δ, τελειώνουν σε -ίζω και έχουν περισσότερες από δύο συλλαβές  σχηματίζουν το μέλλοντα σε -ιῶ, π.χ.
νο-μί-ζω > νομιῶ,
κο-μί-ζω > κομιῶ

Σημείωση: Τα ρήματα που έχουν χαρακτήρα: μ, ν, λ, ρ (π.χ. τρέμω, στένω, θέλω, φέρω)σχηματίζουν το μέλλοντα με διαφορετικό τρόπο. (ύλη γ' γυμνασίου)

Ασκήσεις

• Ασκήσεις για το σχηματισμό του μέλλοντα 1η άσκηση   2η άσκηση

• Άσκηση σωστού λάθους στο σχηματισμό του μέλλοντα ενεργ. φ. στα α.ε.

• Κλίνε στα α.ε. τον μέλλοντα του ρ. πλέκω, συγκρίνοντάς τον με τα ν.ε.

• Άσκηση για κλίση μέλλοντα του ρ. λέγω

• Κλίνε το μέλλοντα των ρημάτων διώκω, γράφω, πείθω

• Να μεταφέρεις τους τύπους του ενεστώτα στο μέλλοντα

Για να σχηματίσουμε τον αόριστο χρησιμοποιούμε το θέμα έτσι όπως διαμορφώθηκε στο μέλλοντα, (δηλαδή με το χρονικό χαρακτήρα -σ- ή -ψ- ή -ξ- ανάμεσα στο θέμα και στην κατάληξη) και προσθέτουμε τις καταλήξεις του αόριστου. Οι καταλήξεις μοιάζουν με εκείνες της νέας ελληνικής.

Προσοχή όμως στην κατάληξη του β' ενικού! (δες που αναβοσβήνει!)

Έχει αύξηση ο αόριστος;

Ο αόριστος έχει αύξηση όπως ο παρατατικός. Όσες αλλαγές έγιναν στον παρατατικό οι ίδιες ισχύουν και για τον αόριστο. Θα έχουμε συνεπώς και συλλαβική και χρονική αύξηση. 

Επειδή σε βλέπω να σκέφτεσαι ότι είναι δύσκολα, μήπως σε βοηθήσουν οι ασκησούλες που ακολουθούν! Λέω εγώ τώρα...

Ασκήσεις

• Κλίνε στα α.ε. τον αόριστο του ρ. πλέκω, συγκρίνοντάς τον με τα ν.ε.

• Να συμπληρώσεις τα κενά με τύπους του αόριστου του ρ. γράφω επιλέγοντας το σωστό πρόσωπο

• 1η άσκηση για το σχηματισμό του αόριστου

• 2η άσκηση για το σχηματισμό του αόριστου

• 1η άσκηση επαναληπτική για τον παρατατικό, το μέλλοντα και τον  αόριστο

• 2η άσκηση επαναληπτική για τον παρατατικό, το μέλλοντα και τον  αόριστο

• 3η άσκηση με αντικαταστάσεις για τον παρατατικό, το μέλλοντα και τον  αόριστο

• 4η άσκηση με προτάσεις για τον παρατατικό, το μέλλοντα και τον  αόριστο

Σχηματισμός καταλήξεων

Για να σχηματίσουμε τον παρακείμενο θα πρέπει να προσέξουμε τις καταλήξεις και τον αναδιπλασιασμό. (θα τον εξετάσουμε παρακάτω, μη βιάζεσαι! Δε γίνονται όλα μαζί!)

Προσοχή στην κατάληξη του β' ενικού! (δες που αναβοσβήνει!)

Στα φωνηεντόληκτα ρήματα πριν από τις καταλήξεις του παρακειμένου βάζουμε το χαρακτηριστικό γράμμα του παρακειμένου που είναι το -κ- και λέγεται χρονικός χαρακτήρας

Τι γίνεται με τα ρήματα που είναι αφωνόληκτα;

(δηλαδή έχουν χαρακτήρα: χειλικό:  π ,β, φ ουρανικό: κ, γ, χ  οδοντικό: τ, δ, θ)

Ο χαρακτήρας τους ενώνεται με το χρονικό χαρακτήρα του παρακείμενου (-κ) και προκύπτουν διάφορες αλλαγές

Τα χειλικόληκτα: π, β, φ, -πτω,  +  κ = φ,  π.χ.

τρίβω > τέτριφα,     
γράφω > γέγραφα,    
βλάπτω > βέβλαφα

Τα ουρανικόληκτα:  κ, γ, χ ττω ,σσω, και κάποια σε ζω  +  κ =  χ, π.χ.

 διώκω > δεδίωχα,  
τάττω > τέτταχα

Τα οδοντικόληκτα: τ, δ, θ αρκετά σε -ζω και -ίζω + κ = κ, π.χ. 

πείθω > πέπεικα, κομίζω > κεκόμικα

Αναδιπλασιασμός

Χαρακτηριστικό του παρακειμένου είναι ο αναδιπλασιασμός που γίνεται στην αρχή του ρήματος. Αναδιπλασιασμό έχουμε τριών ειδών:

1. επανάληψη του αρχικού συμφώνου με ένα -ε-

Ποια ρήματα παίρνουν ως αναδιπλασιασμό επανάληψη του αρχικού συμφώνου με ένα -ε-;

1α) Όσα ρήματα αρχίζουν από ένα σύμφωνο

π.χ.  λύω > λέ-λυ-κα. 

Αρχίζει από ένα σύμφωνο, γι' αυτό ξαναγράφουμε το πρώτο σύμφωνο το -λ- και προσθέτουμε και το -ε-. Έτσι γίνεται -λε-. Μετά προσθέτουμε το θέμα -λυ- και στο τέλος την κατάληξη -κα

Προσοχή:

Όσα ρήματα αρχίζουν από χ, φ, θ, στον αναδιπλασιασμό τα γράμματα αυτά παθαίνουν ανομοίωση, δηλαδή, μετατρέπονται σε κ, π, τ 

χ > κ  =  χορεύω > κε-χόρευ-κα, 

φ > π = φυτεύω > πε-φύτευ-κα 

θ > τ =  θύω > τέ-θυ-κα

1β) Όσα ρήματα αρχίζουν από δύο σύμφωνα, όμως το πρώτο από αυτά είναι ένα από τα άφωνα:

(π, β, φ, κ, γ, χ, τ, δ, θ) και το δεύτερο είναι ένρινο (μ, ν) ή υγρό (λ, ρ)

π.χ. γράφω > γέ-γρα-φ-α,   βλάπτω > βέ-βλα-φ-α

2. συλλαβική αύξηση

Ποια ρήματα παίρνουν ως αναδιπλασιασμό συλλαβική αύξηση;

2α) Όσα ρήματα αρχίζουν από δύο σύμφωνα, χωρίς όμως το πρώτο να είναι άφωνο και το δεύτερο ένρινο ή υγρό,

π.χ. σπουδάζω >  ἐ-σπούδα-κ-α

 2β) Όσα ρήματα αρχίζουν από τρία σύμφωνα,

 π.χ. στρατεύω > ἐ-στράτευ-κ-α

 2γ) Όσα ρήματα αρχίζουν από διπλό σύμφωνο ζ, ξ, ψ,

 π.χ. ψαύω > ἔ-ψαυ-κ-α

 2δ) Τα ρήματα που αρχίζουν από ῥ,
τότε παίρνουν ένα -ἐ- ως συλλαβική αύξηση και διπλασιάζουν το ρ 

π.χ.  ῥίπτω > ἔρ-ρι-φ-α

3. χρονική αύξηση

Ποια ρήματα παίρνουν ως αναδιπλασιασμό χρονική αύξηση;

 3α) Όσα ρήματα αρχίζουν από φωνήεν,

 Ό,τι  αλλαγές είχαμε στον Παρατατικό και στον Αόριστο, οι ίδιες συμβαίνουν και στον Παρακείμενο

 π.χ. ἁλιεύω > ἡ-λίευ-κ-α

 

Ο αναδιπλασιασμός στα σύνθετα και παρασύνθετα με πρόθεση

Στα ρήματα που είναι σύνθετα με πρόθεση ο αναδιπλασιασμός μπαίνει μετά την πρόθεση,

π.χ. ἀπο-γράφω > ἀπο-γέ-γραφα, συν-οικῶ > συν-ῴκηκα

Ο αναδιπλασιασμός στα παρασύνθετα που το α' συνθετικό δεν είναι πρόθεση

Στα ρήματα αυτά ο αναδιπλασιασμός μπαίνει στην αρχή

π.χ. δυστυχῶ > δε-δυστύχηκα, ἀδικῶ > ἠδίκηκα

 

Ασκήσεις

• 1η άσκηση για την κατανόηση της θεωρίας του αναδιπλασιασμού

• 2η άσκηση για την κατανόηση της θεωρίας του αναδιπλασιασμού

• 3η άσκηση για την κατανόηση της θεωρίας του αναδιπλασιασμού

• 1η άσκηση σωστού λάθος για το σχηματισμό του παρακείμενου στα α.ε.

• 2η άσκηση σωστού λάθος για το σχηματισμό του παρακείμενου στα α.ε.

• Κλίνε στα α.ε. τον παρακείμενο του ρ. πλέκω, συγκρίνοντάς τον με τα ν.ε.

• 1η ἀσκηση για το σχηματισμό διάφορων ρημάτων στον Παρακείμενο

• 2η ἀσκηση για το σχηματισμό διάφορων ρημάτων στον Παρακείμενο

• Άσκηση για την κλίση των ρημάτων διώκω, γράφω, πείθω στον Παρακείμενο

Για την Α' γυμνασίου η ύλη τελειώνει εδώ!

Όπως είναι φυσικό κάποια ρήματα σχηματίζουν τον παρακείμενο με διαφορετικό τρόπο, όχι ομαλά αλλά ανώμαλα! Ποια είναι αυτά τα ρήματα;

1. Όσα αρχίζουν από γν σχηματίζουν τον παρακείμενο με συλλαβική αύξηση -ε

π.χ. γνωρίζω > ἔ-γνωκα

Τα ρήματα κτῶμαι, μιμνήσκομαι και πίπτω, έχουν αναδιπλασιασμό με επανάληψη του αρχικού συμφώνου, π.χ.

κτῶμαι > κέ-κτημαι

μιμνήσκομαι > μέ-μνημαι

πίπτω > πέ-πτωκα

3. Το ρήμα ανοίγω στον παρακείμενο γίνεται ἀνέῳχα

4. Το ρήμα εἴκω στον παρακείμενο γίνεται ἔοικα

5. Τα ρήματα κατάγνυμι, ἀλίσκομαι, ὁρῶ, ὠθοῦμαι, και ὠνοῦμαι στον παρακείμενο γίνονται:

κατ-έ-αγα, ἐ-άλω-κα, ἐ-όρα-κα και ἐ-ώρα-κα, ἔ-ωσ-μαι, ἐ-ώνη-μαι

6. Τα ρήματα ἐθίζω, ἕλκω, ἐργάζομαι, ἑστιῶ και ἐῶ στον παρακείμενο γίνονται:

εἴθικα, εἴλκυκα, εἴργασμαι, εἱστίακα, εἴακα

7. Τα ρήματα λαμβάνω, λέγω, λαγχάνω γίνονται στον παρακείμενο:

εἴληφα, εἴρηκα, εἴληχα

Για να σχηματίσουμε τον υπερσυντέλικο χρησιμοποιούμε το θέμα όπως διαμορφώθηκε στον παρακείμενο.

Στην αρχή βάζουμε συλλαβική  αύξηση και στο τέλος τις καταλήξεις του υπερσυντέλικου.

Εννοείται πως αν το ρήμα αρχίζει από φωνήεν τότε δε θα βάλουμε κι άλλη αύξηση, π.χ.
το ρ. ἀγοράζω που στον παρακείμενο θα γίνει ἠγόρακα στον υπερσυντέλικο θα γίνει απλώς ἠγοράκειν

Ασκήσεις

• 1η άσκηση για το σχηματισμό ρημάτων στον Υπερσυντέλικο

• 2η άσκηση για το σχηματισμό ρημάτων στον Υπερσυντέλικο

• Κλίνε στα α.ε. τον υπερσυντέλικο του ρ. πλέκω, συγκρίνοντάς τον με τα ν.ε.

• Άσκηση για την κλίση των ρημάτων διώκω, γράφω, πείθω στον Υπερσυντέλικο