Β' τάξη, 2η ενότητα, Το τέχνασμα του Θεμιστοκλή

Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Θεμιστοκλῆς, 12.2-6 (διασκευή)


 

 


 

Διδακτικές ώρες: 6

 

Διδακτικοί στόχοι

1. Να έλθουν οι μαθητές/τριες σε επαφή με ένα απλό ιστορικό / αφηγηματικό κείμενο.

2.Να κατανοήσουν το περιεχόμενό του (το ιστορικό γεγονός, στο οποίο αναφέρεται, την προσωπικότητα του πρωταγωνιστή) και να έλθουν σε επαφή με τη χρήση των ιστορικών χρόνων ως τεχνική ιστορικής αφήγησης.

3.Να γνωρίσουν τη διαδικασία σύνθεσης των λέξεων στην α.ε. και να τη συσχετίσουν με τη ν.ε. γλώσσα.

4.Να εξοικειωθούν με την κλίση φωνηεντόληκτων και συμφωνόληκτων ουσιαστικών της γ’ κλίσης και να αναγνωρίζουν μέσα σ’ ένα κείμενο τους τύπους τους.

5.Να εμπεδώσουν τον σχηματισμό της μέσης φωνής των βαρύτονων ρημάτων και να αναγνωρίζουν ρηματικούς τύπους της οριστικής ενεστώτα, παρατατικού, μέλλοντα μέσης φωνής.

Το κείμενο της ενότητας (σελ. 14 σχ. βιβλίου)

- Με αφόρμηση τις ιστορικές γνώσεις των μαθητών/τριών και με τη χρήση των γλωσσικών σχολίων, ο/η εκπαιδευτικός υποστηρίζει τους/τις μαθητές/τριες για να προσπελάσουν νοηματικά το κείμενο.

- Οι μαθητές/τριες συζητούν τις ιδέες και τα νοήματα του κειμένου, αξιοποιώντας τα σχόλια και τις ερωτήσεις των σελ. 15, 16. - Συνιστάται να γίνει αναφορά στην αφηγηματική τεχνική των ιστορικών κειμένων (χρήση ιστορικών χρόνων, ιστορικός ενεστώτας) μέσα από την αναγνώριση των ρημάτων του κειμένου.

 

1. Ετυμολογικά.

Οι μαθητές/τριες σε ομάδες εντοπίζουν και καταγράφουν τις σύνθετες λέξεις στο κείμενο. Με παράλληλη αναφορά στα συναφή φαινόμενα της ν.ε., καθοδηγούνται στην κατανόηση της σύνθεσης ως δεύτερου, μετά την παραγωγή, μηχανισμού εμπλουτισμού της γλώσσας.

 

2. Γραμματική.

 

Γ΄ κλίση ουσιαστικών.

Με αφόρμηση την επισήμανση τύπων τριτόκλιτων ουσιαστικών που υπάρχουν στο κείμενο (βασιλέως, τούς Ἕλληνας, τήν δύναμιν κ.ά.), ο/η εκπαιδευτικός εισάγει τους/τις μαθητές/τριες στη γ’ κλίση ουσιαστικών, τα γενικά της χαρακτηριστικά και στη συνέχεια, επικεντρώνεται στα:

1.Καταληκτικά διπλόθεμα (-ις, -εως) και μονόθεμα (εύς, -έως). (Ύλη μεταφερόμενη από το βιβλίο της Α΄ Γυμνασίου, 12η ενότητα, σελ. 95-96).

2.Συμφωνόληκτα αφωνόληκτα και ημιφωνόληκτα, μονόθεμα και διπλόθεμα.

 

Οριστική ενεστώτα, παρατατικού και μέλλοντα απαρέμφατο, μετοχή βαρύτονων ρημάτων μ.φ. και οριστική μέλλοντα του ρ. εἰμί.

Με αφετηρία τύπους μέσης φ. από το κείμενο (διακελεύεται, ταράττονται, ἐβουλεύετο), ο/η εκπαιδευτικός εξοικειώνει τους/τις μαθητές/τριες:

1.με τον τρόπο σχηματισμού της μέσης φωνής των βαρύτονων ρημάτων στην οριστική του ενεστώτα, παρατατικού και μέλλοντα,

2.με τον σχηματισμό του απαρεμφάτου και της μετοχής στους χρόνους αυτούς

3.με την οριστική μέλλοντα του εἰμί.

(Ύλη από το βιβλίο της Α΄ Γυμνασίου: 14η ενότητα σελ. 111-112, 15η ενότητα σελ. 118: οριστική παρατατικού, 17η ενότητα σελ 131: απαρέμφατα και μετοχές ενεστώτα - μέλλοντα).

 

Ασκήσεις

Ο/η εκπαιδευτικός έχει τη δυνατότητα να προτείνει δικές του/τις ασκήσεις κατά την κρίση του/της ή ακόμη να χρησιμοποιήσει:

- ασκήσεις του σχ. εγχειριδίου της Α΄ Γυμνασίου: σελ. 97: 1-5 (για τα ουσιαστικά σε -ις, -εως και εύς, έως) σελ. 113: 8 σελ. 119: 6 (εκτός τύπων αορ.)

- ασκήσεις από το σχ. εγχειρίδιο της Β΄ Γυμνασίου: σελ. 16: 1-4 σελ. 19: 1-3 σελ. 20, 21: 1, 2, 4.

 


 

 

Αναπαράσταση
Αναπαράσταση αθηναϊκού πολεμικού πλοίου.
Το ναυτικό ήταν το ισχυρότερο όπλο των Αθηναίων, όπως αποδείχθηκε και στη ναυμαχία της Σαλαμίνας.

 

Λίγα λόγια για το κείμενο

 

Λίγο πριν από τη ναυμαχία της Σαλαμίνας ο Θεμιστοκλής βλέπει ότι οι υπόλοιπες ελληνικές πόλεις δεν ήταν διατεθειμένες να ναυμαχήσουν στη Σαλαμίνα. Στην κρίσιμη στιγμή ο Θεμιστοκλής σκέφτεται το Σίκινο, ένα δούλο του περσικής καταγωγής.

Ήταν το κατάλληλο πρόσωπο την κατάλληλη στιγμή. Κι ο Θεμιστοκλής το εκμεταλλεύτηκε...

 

 

Εισαγωγικό σημείωμα

 

Ο Πλούταρχος (περ. 50-120 μ.Χ.) γεννήθηκε στη Χαιρώνεια της Βοιωτίας. Στο έργο του Βίοι Παράλληλοι παρουσιάζει συγκριτικά τις βιογραφίες Ελλήνων και Ρωμαίων πολιτικών –κυρίως– ανδρών. Μεταξύ αυτών είναι και ο Θεμιστοκλής, που παρουσιάζεται παράλληλα με τον Φούριο Κάμιλλο. Στο απόσπασμα που θα μελετήσετε περιγράφεται το γνωστό τέχνασμα του Θεμιστοκλή, πριν από τη ναυμαχία στη Σαλαμίνα, που στόχο είχε να αναγκαστούν οι Έλληνες να ναυμαχήσουν εκεί και να μην υποχωρήσουν στον Ισθμό της Κορίνθου.

 

 

 

 

Το κείμενο

 

Ἀλλ’ ἐπεί τῶν πολεμίων ὁ στόλος τῇ Ἀττικῇ κατὰ τὸ Φαληρικὸν προσφερόμενος τοὺς πέριξ ἀπέκρυψεν αἰγιαλούς, πάλιν ἐπάπταινον οἱ Πελοποννήσιοι πρὸς τὸν Ἰσθμόν. Ἔνθα δὴ ὁ Θεμιστοκλῆς ἐβουλεύετο καὶ συνετίθει τὴν περὶ τὸν Σίκιννον πραγματείαν. Ἦν δὲ τῷ μὲν γένει Πέρσης ὁ Σίκιννος, αἰχμάλωτος, εὔνους δὲ τῷ Θεμιστοκλεῖ καὶ τῶν τέκνων αὐτοῦ παιδαγωγός. Τοῦτον ἐκπέμπει πρὸς τὸν Ξέρξην κρύφα, κελεύσας λέγειν ὅτι Θεμιστοκλῆς ὁ τῶν Ἀθηναίων στρατηγὸς αἱρούμενος τὰ βασιλέως ἐξαγγέλλει πρῶτος αὐτῷ τοὺς Ἕλληνας ἀποδιδράσκοντας, καὶ διακελεύεται ἐν ᾧ ταράττονται τῶν πεζῶν χωρὶς ὄντες ἐπιθέσθαι καὶ διαφθεῖραι τὴν ναυτικὴν δύναμιν. Ταῦτα δ’ ὁ Ξέρξης ὡς ἀπ’ εὐνοίας λελεγμένα δεξάμενος, ἥσθη καὶ εὐθὺς ἐξέφερε πρὸς τοὺς ἡγεμόνας τῶν νεῶν διακοσίαις ναυσὶν ἀναχθέντας ἤδη διαζῶσαι τάς νήσους, ὅπως ἐκφύγοι μηδεὶς τῶν πολεμίων.

 

 

Ερμηνευτικά σχόλια

 

τῶν πολεμίων ὁ στόλος: Το 480 π.Χ. οι Πέρσες επιχείρησαν τρίτη εκστρατεία εναντίον των Ελλήνων υπό την ηγεσία του βασιλιά τους Ξέρξη. Ενώ το περσικό πεζικό είχε καταλάβει ήδη την Αθήνα, που είχε εγκαταλειφθεί προηγουμένως από τους περισσότερους πολίτες της, οι Έλληνες ναύαρχοι συσκέπτονταν, για να αποφασίσουν τις επόμενες κινήσεις τους. Κατά τη συζήτηση ο ναύαρχος των Σπαρτιατών Ευρυβιάδης, εκφράζοντας τη βούληση των πόλεων της Πελοποννήσου, πρότεινε να αντιμετωπιστούν οι Πέρσες στον Ισθμό, ενώ ο Θεμιστοκλής υποστήριξε ότι θα αντιμετώπιζαν αποτελεσματικότερα τους Πέρσες στα στενά της Σαλαμίνας. Επειδή τα επιχειρήματα του Θεμιστοκλή δεν έπεισαν απόλυτα το συμβούλιο των Ελλήνων ναυάρχων, ο Αθηναίος στρατηγός αναγκάστηκε να καταφύγει στον δόλο, για να γίνει η ναυμαχία στα στενά της Σαλαμίνας που ευνοούσαν τα μικρότερα ελληνικά πλοία και δυσκόλευαν τα ογκώδη περσικά.

 

Ερωτήσεις

 

1. Γιατί οι Πελοποννήσιοι άρχισαν να ξανασκέφτονται ότι έπρεπε να αντιμετωπίσουν τον περσικό στόλο στον Ισθμό της Κορίνθου;

 

2. Ποιο μήνυμα μετέφερε ο Σίκιννος στον Ξέρξη για λογαριασμό του Θεμιστοκλή;

 

3. Πώς αντέδρασε ο Ξέρξης σε όσα του διαμήνυσε ο Θεμιστοκλής;

 

4. Να αναφέρετε από τη μυθολογία ή την ιστορία περιπτώσεις τεχνασμάτων που συνέβαλαν αποφασιστικά στην επιτυχή έκβαση ενός σχεδίου.

 

Αριστοναύτης
Αττικό επιτύμβιο γλυπτό των τελευταίων χρόνων του 4ου αι. π.Χ. Εικονίζει πάνοπλο οπλίτη, με έκφραση πάθους στο πρόσωπο (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθήνας).

τριήρης
Σύγχρονη αναπαράσταση τριήρους
Μακέτα από το Ναυτικό Μουσείο Πειραιά

Η τριήρης «Ολυμπιάς»
Σύγχρονη αναπαράσταση τριήρους
«Ολυμπιάς»

 

 


 

(2) ἀλλ' ἐπεὶ τῶν πολεμίων ὅ τε στόλος τῇ Ἀττικῇ κατὰ τὸ Φαληρικὸν προσφερόμενος τοὺς πέριξ ἀπέκρυψεν αἰγιαλούς, αὐτός τε βασιλεὺς μετὰ τοῦ πεζοῦ στρατοῦ καταβὰς ἐπὶ τὴν θάλατταν ἅθρους ὤφθη, τῶν δὲ δυνάμεων ὁμοῦ γενομένων, ἐξερρύησαν οἱ τοῦ Θεμιστοκλέους λόγοι τῶν Ἑλλήνων καὶ πάλιν ἐπάπταινον οἱ Πελοποννήσιοι πρὸς τὸν Ἰσθμόν, εἴ τις ἄλλο τι λέγοι χαλεπαίνοντες, ἐδόκει δὲ τῆς νυκτὸς ἀποχωρεῖν καὶ παρηγγέλλετο πλοῦς τοῖς κυβερνήταις, (3) ἔνθα δὴ βαρέως φέρων ὁ Θεμιστοκλῆς, εἰ τὴν ἀπὸ τοῦ τόπου καὶ τῶν στενῶν προέμενοι βοήθειαν οἱ Ἕλληνες διαλυθήσονται κατὰ πόλεις, ἐβουλεύετο καὶ συνετίθει τὴν περὶ τὸν Σίκιννον πραγματείαν. ἦν δὲ τῷ μὲν γένει Πέρσης ὁ Σίκιννος, αἰχμάλωτος, εὔνους δὲ τῷ Θεμιστοκλεῖ καὶ τῶν τέκνων αὐτοῦ παιδαγωγός. (4) ὃν ἐκπέμπει πρὸς τὸν Ξέρξην κρύφα, κελεύσας λέγειν, ὅτι Θεμιστοκλῆς ὁ τῶν Ἀθηναίων στρατηγὸς αἱρούμενος τὰ βασιλέως ἐξαγγέλλει πρῶτος αὐτῷ τοὺς Ἕλληνας ἀποδιδράσκοντας, καὶ διακελεύεται μὴ παρεῖναι φυγεῖν αὐτοῖς, ἀλλ' ἐν ᾧ ταράττονται τῶν πεζῶν χωρὶς ὄντες ἐπιθέσθαι καὶ διαφθεῖραι τὴν ναυτικὴν δύναμιν. (5) ταῦτα δ' ὁ Ξέρξης ὡς ἀπ' εὐνοίας λελεγμένα δεξάμενος ἥσθη, καὶ τέλος εὐθὺς ἐξέφερε πρὸς τοὺς ἡγεμόνας τῶν νεῶν, τὰς μὲν ἄλλας πληροῦν καθ' ἡσυχίαν, διακοσίαις δ' ἀναχθέντας ἤδη περιβαλέσθαι τὸν πόρον ἐν κύκλῳ πάντα καὶ διαζῶσαι τὰς νήσους, ὅπως ἐκφύγοι μηδεὶς τῶν πολεμίων.

 


 


 

• Για τον Πλούταρχο ΙΑΕΓ wikipaideia

• Λεξικά νέας ελληνικής: για απλή αναζήτηση / για σύνθετη αναζήτηση

• Bασικό λεξικό της αρχαίας

• Λεξικό της αρχαίας Liddell & Scott

• Λεξικό αρχαίας, σχολικό εγχειρίδιο

• Κατάλογος ανωμάλων ρημάτων

 



 

Διαβάζω το αρχαίο κείμενο και απαντώ σε ερωτήσεις κατανόησης, επιλογής από κατάλογο mobile,

Κατέβασε το αρχείο, για να γράψεις τη μετάφρασή σου: με λεξιλόγιο  , χωρίς λεξιλόγιο

Κατέβασε τη μετάφραση σε αρχείο ή αν έχεις πρόβλημα με τους πολυτονικούς χαρακτήρες σε αρχείο pdf

Άσκηση για τη μετάφραση, επιλογής από κατάλογο mobile

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Το κείμενο και λεξιλογικές επισημάνσεις

 

Δες τη μετάφραση κάθε σειράς πατώντας στο Μ ή
Ἀλλ’ ἐπεί τῶν πολεμίων ὁ στόλος Μ
τῇ Ἀττικῇ κατὰ τὸ Φαληρικὸν προσφερόμενος Μ
τοὺς πέριξ ἀπέκρυψεν αἰγιαλούς, Μ
πάλιν ἐπάπταινον οἱ Πελοποννήσιοι πρὸς τὸν Ἰσθμόν. Μ
Ἔνθα δὴ ὁ Θεμιστοκλῆς ἐβουλεύετο Μ
καὶ συνετίθει τὴν περὶ τὸν Σίκιννον πραγματείαν. Μ
Ἦν δὲ τῷ μὲν γένει Πέρσης ὁ Σίκιννος, αἰχμάλωτος, Μ
εὔνους δὲ τῷ Θεμιστοκλεῖ καὶ τῶν τέκνων αὐτοῦ παιδαγωγός. Μ
Τοῦτον ἐκπέμπει πρὸς τὸν Ξέρξην κρύφα, Μ
κελεύσας λέγειν ὅτι Θεμιστοκλῆς ὁ τῶν Ἀθηναίων στρατηγὸς Μ
αἱρούμενος τὰ βασιλέως Μ
ἐξαγγέλλει πρῶτος αὐτῷ Μ
τοὺς Ἕλληνας ἀποδιδράσκοντας, Μ
καὶ διακελεύεται ἐν ᾧ ταράττονται τῶν πεζῶν χωρὶς ὄντες Μ
ἐπιθέσθαι καὶ διαφθεῖραι τὴν ναυτικὴν δύναμιν. Μ
Ταῦτα δ’ ὁ Ξέρξης ὡς ἀπ’ εὐνοίας λελεγμένα δεξάμενος, Μ
ἥσθη καὶ εὐθὺς ἐξέφερε πρὸς τοὺς ἡγεμόνας τῶν νεῶν Μ
διακοσίαις ναυσὶν ἀναχθέντας ἤδη Μ
διαζῶσαι τάς νήσους, Μ
ὅπως ἐκφύγοι μηδεὶς τῶν πολεμίων. Μ
     
     

 



 

 

  1. ἐπεί τῶν πολεμίων ὁ στόλος τῇ Ἀττικῇ κατὰ τὸ Φαληρικὸν προσφερόμενος τοὺς πέριξ ἀπέκρυψεν αἰγιαλοὺς !

  2. Ἀλλ’ πάλιν ἐπάπταινον οἱ Πελοποννήσιοι πρὸς τὸν Ἰσθμόν. !

  3. Ἔνθα δὴ ὁ Θεμιστοκλῆς ἐβουλεύετο !

  4. καὶ συνετίθει τὴν περὶ τὸν Σίκιννον πραγματείαν. !

  5. Ἦν δὲ τῷ μὲν γένει Πέρσης ὁ Σίκιννος, αἰχμάλωτος, εὔνους δὲ τῷ Θεμιστοκλεῖ
    καὶ τῶν τέκνων αὐτοῦ παιδαγωγός. !

  6. Τοῦτον ἐκπέμπει πρὸς τὸν Ξέρξην κρύφα, κελεύσας λέγειν

  7. ὅτι Θεμιστοκλῆς ὁ τῶν Ἀθηναίων στρατηγὸς αἱρούμενος τὰ βασιλέως ἐξαγγέλλει
    πρῶτος αὐτῷ τοὺς Ἕλληνας ἀποδιδράσκοντας, !

  8. καὶ διακελεύεται ἐπιθέσθαι καὶ διαφθεῖραι τὴν ναυτικὴν δύναμιν. !

  9. ἐν ᾧ ταράττονται τῶν πεζῶν χωρὶς ὄντες !

  10. Ταῦτα δ’ ὁ Ξέρξης ὡς ἀπ’ εὐνοίας λελεγμένα δεξάμενος, ἥσθη !

  11. καὶ εὐθὺς ἐξέφερε πρὸς τοὺς ἡγεμόνας τῶν νεῶν διακοσίαις ναυσὶν ἀναχθέντας
    ἤδη διαζῶσαι τὰς νήσους, !

  12. ὅπως ἐκφύγοι μηδεὶς τῶν πολεμίων.!

 



 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Διαβάζω το αρχαίο κείμενο και απαντώ σε ερωτήσεις κατανόησης, επιλογής από κατάλογο mobile

Κατέβασε το αρχείο, για να γράψεις τη μετάφρασή σου: με λεξιλόγιο  , χωρίς λεξιλόγιο

Κατέβασε τη μετάφραση σε αρχείο ή αν έχεις πρόβλημα με τους πολυτονικούς χαρακτήρες σε αρχείο pdf

Άσκηση για τη μετάφραση, επιλογής από κατάλογο mobile

1 Ἂλλ’ ἐπεὶ ὁ στόλος τῶν πολεμίων
  ἐπεὶ > χρον. σύνδεσμος = όταν
ὁ πολέμιος
= ο εχθρός
2 προσφερόμενος τῇ Ἀττικῇ κατὰ τὸ Φαληρικὸν
  προσφερόμενος > μτχ. του ρ. προσφέρομαι = πλησιάζω > πλησιάζοντας
3 ἀπέκρυψεν τοὺς πὲριξ αἰγιαλούς,
  πὲριξ = γύρω
αἰγιαλούς
> (πρβλ.: γιαλός, περιγιάλι, αιγιαλίτιδα ζώνη)
4 πάλιν ἐπάπταινον οἱ Πελοποννήσιοι πρὸς τὸν Ἰσθμόν.
  ἐπάπταινον > πρτ. του ρ. παπταίνω > φοβισμένοι σκέφτονταν να αποπλεύσουν
5 Ἔνθα δὴ ὁ Θεμιστοκλῆς ἐβουλεύετο
  ἔνθα δὴ = ενώ λοιπόν έτσι είχε η κατάσταση
ἐβουλεύετο
> πρτ. του ρ. βουλεύομαι = σκέφτομαι, σχεδιάζω
6 καὶ συνετίθει τὴν πραγματείαν περὶ τὸν Σίκινον.
  συνετίθει > πρτ. του ρ. συν-τίθημι καταστρώνω (πρβλ. σύνθεση, συνθέτη, πολυσύνθετο)
ἡ πραγματεία
= το θέμα, η επιδίωξη, το τέχνασμα (πβλ. διαπραγματεύομαι, πολυπράγμων)
7 Ἦν δὲ τῷ μὲν γένει Πέρσης ὁ Σίκινος,
  γένει = στην καταγωγή
8 αἰχμάλωτος, εὔνους δὲ τῷ Θεμιστοκλεῖ
  ὁ /ἡ εὔνους, τό εὔνουν = ευνοϊκός, φιλικός (πρβλ. εύνοια, ευνοϊκός)
9 καὶ τῶν τέκνων αὐτοῦ παιδαγωγός.
   
10 Τοῦτον ἐκπέμπει πρὸς τὸν Ξερξην κρύφα,
  ἐκπέμπει > του ρ. ἐκ-πέμπω = στέλνω
11 κελεύσας λέγειν ὅτι Θεμιστοκλῆςὁ τῶν Ἀθηναίων στρατηγὸς
  κελεύσας > μτχ. του ρ. κελεύω = διατάζω
12 αἱρούμενος τὰ βασιλέως
  αἱρούμενος τὰ βασιλέως = παίρνοντας το μέρος του Πέρση βασιλιά (πρβλ. αίρεση, αιρετός, προαίρεση, προαιρετικός, αρχαιρεσίες)
13 ἐξαγγέλλει πρῶτος αὐτῷ
  ἐξαγγέλλει = στέλνω (στον εχθρό) ως πληροφορία (πρβλ. εξαγγελία)
14 τοὺς Ἕλληνας ἀποδιδράσκοντας,
  ἀποδιδράσκοντας > του ρ. ἀποδιδράσκω = δραπετεύω, προσπαθώ να ξεφύγω
15 καὶ διακελεύεται ἐπιθέσθαι
  διακελεύεται > του ρ. δια-κελεύομαι = συμβουλεύω
ἐπιθέσθαι
> του ρ. ἐπι-τίθεμαι (πρβλ. επίθεση, επιθετικός)
16 καὶ διαφθεῖραι τὴν ναυτικὴν δύναμιν
  διαφθεῖραι > του ρ. διαφθείρω = εξοντώνω
17 ἐν ταράττονται χωρίς ὄντεςτῶν πεζῶν.
  ταράττονται > του ρ. ταράττομαι
ἐν ᾧ ταράττονται
> ενώ βρίσκονται σε σύγχυση
18 Ταῦτα δ΄ ὁ Ξέρξης δεξάμενος ὡς λελεγμένα ἀπ’εὐνοίας, ἥσθη
  δεξάμενος > μτχ. αορ. του ρ. δέχομαι > επειδή δέχτηκε
λελεγμένα
> μτχ. πρκ. του ρ. λέγομαι > ότι έχουν ειπωθεί
ἀπ’εὐνοίας
= με φιλική διάθεση
ἥσθη
> αόρ. του ρ. ἥδομαι = ευχαριστήθηκε, ένιωσε ικανοποίηση (πρβλ. ηδονή, ηδύποτο
19 καὶ εὐθὺς ἐξέφερε πρὸς τοὺς ἡγεμόνας τῶν νεῶν
  εὐθὺς = αμέσως
ἐξέφερε
> του ρ. ἐκφέρω > έδωσε διαταγή
ἡγεμών
= αρχηγός > κυβερνήτης
τῶν νεῶν
> γεν. πληθ. του ουσ. ἡ ναῦς = το πλοίο
20 ἀναχθέντας ἤδη διακοσίαις ναυσὶν
 

ἀναχθέντας > μτχ. αορ. του ρ. ἀνάγομαι = αποπλέω > αφού αποπλεύσουν

ναυσὶν = δοτ. πληθ. του ουσ. ἡ ναῦς = το πλοίο

21 διαζῶσαι τάς νήσους,
  διαζῶσαι > απρμφ. αορ. του ρ. διαζώννυμι = περικυκλώνω (πρβλ. ζώνη, ζωστήρα, εύζωνας)
22 ὅπως μηδεὶς τῶν πολεμίων ἐκφύγοι.
  μηδεὶς = κανείς
ἐκφύγοι
> του ρ. ἐκ=φεύγω = ξεφεύγω

 



 

ασκήσειςΛεξιλογικός Πίνακας

Για τη λέξη λέγω

 

Για να βρεις τη σημασία των λέξεων του Λεξιλογικού Πίνακα πήγαινε στα λεξικά της Πύλης για την ελληνική γλώσσα ή χρησιμοποίησε τους παρακάτω δεσμούς:

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

    Αρχαία Ελληνική / Νέα Ελληνική Νέα Ελληνική
Ομόρριζα απλά λέξις (-η)
λεκτικός
ὁ λόγος
τό λογύδριον (-ιο) [= σύντομος λόγος]
λόγιος
λογικός
λογίζομαι
λογισμός
τό λογεῖον (-είο) [= (α.ε.) μέρος του θεάτρου όπου έπαιζαν οι ηθοποιοί ]
ῥήτωρ (-ορας)
ῥητορικός
ἡ ῥῆσις (-η) [= (α.ε.) λόγος, (ν.ε.) απόφθεγμα]
ἡ ῥήτρα [= (α.ε.) 1. γνωμικό, 2. προφορική συμφωνία, (ν.ε.) όρος σε συμφωνία, σε διαθήκη κτλ. (πβ. Ποινική ρήτρα)]
λεξικό
τα λόγια [πβ. τό λόγιον = ρητό]
λογάς
λογιοσύνη [= πνευματική καλλιέργεια]
το ρητό [= απόφθεγμα]
σύνθετα λογομαχέω, λογομαχῶ
ἀντιλέγω
ἀντιλογία
ἀντίρρησις (-η)
προλέγω
πρόλογος
πρόρρησις (-η)
ἐπίλογος
παράλογος
ἀνάλογος
φιλόλογος
πολύλογος [(ν.ε.) πολυλογάς]
πολυλογία
ἄρρητος
ἀπόρρητος
ἐτυμολογία [< ἔτυμος (= αληθής) + λόγος]
ἀμφιλεγόμενος
ἡ ἀμφιλογία [= αμφισβήτηση, αντιλογία]
ἀρχαιολογία
μυθολογία
λογοδοτώ [= απολογούμαι]
λογοφέρνω [= διαπληκτίζομαι]
λογοκρίνω
λογάριθμος
λογοτέχνης
λογοθεραπεία [= θεραπεία διαταραχών του λόγου]
λογοπαίγνιο
λογικοφανής [= αυτός που φαίνεται λογικός, χωρίς να είναι]
λεξικογραφία
μονολεκτικός

 

Χρησιμοποίησε τα σύμβολα % ή *  ή * πριν ή μετά από το κοσμ, π.χ %λεγ, λογ ή λεγ, λογ% ή %λεγ, λογ%, για να βρεις τις σύνθετες λέξεις, καθώς επίσης και τη σημασία τους. Χρησιμοποιώντας τη σύνθετη αναζήτηση μπορείς να βρεις μόνο επίθετα ή μόνο ρήματα κ.τ.λ...

 

Όσες λέξεις δεν ξέρεις τι σημαίνουν πάτα το καλαθάκι που βρίσκεται αριστερά της λέξης. Αφού τις συγκεντρώσεις όλες πάτα το καλαθάκι που βρίσκεται δεξιά από το πλαίσιο αναζήτησης. Αντίγραψέ τες σ' ένα έγγραφο του Word ή του OpenOffice. Μελέτησε προσεκτικά τα παραδείγματα.

 

ασκήσειςΑσκήσεις

 

Σχολικού βιβλίου

 

Πρόσθετες ασκήσεις

 

Κατέβασε τις πρόσθετες ασκήσεις σε αρχείο pdf

 



 

ΘεωρίαΕισαγωγή στη σύνθεση

 

Στην προηγούμενη τάξη μελετήσατε την παραγωγή των λέξεων. Στα κεφάλαια που θα ακολουθήσουν θα γίνει λόγος για τη σύνθεση των λέξεων, η οποία αποτελεί τον δεύτερο βασικό μηχανισμό εμπλουτισμού του λεξιλογίου μιας γλώσσας.

 

Σύνθεση είναι η ένωση δύο λέξεων για τη δημιουργία μιας νέας λέξης, της σύνθετης. Οι λέξεις που ενώνονται για να σχηματίσουν τη σύνθετη λέξη λέγονται συνθετικά μέρη και μπορεί να είναι κλιτές ή άκλιτες.

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

  σύμβολο α' συνθετικό
(πρώτη λέξη)
Αγκύλη κλιτή λέξη Αγκύλη παῖς + ἄγω > παιδαγωγός
  στρατός + ἄγω > στρατηγός
  άκλιτη λέξη Αγκύλη εὖ + νοῦς > εὔνους
Σύνθετη λέξη πρός + φέρω > προσφέρω
β' συνθετικό
(δεύτερη λέξη)
Αγκύλη κλιτή λέξη Αγκύλη ἀπό + κρύπτω > ἀποκρύπτω
  εὖ + δαίμων > εὐδαίμων
  άκλιτη λέξη Αγκύλη ὑπέρ + ἄνω > ὑπεράνω
  ἐκ + πάλαι > ἔκπαλαι

 

 

ασκήσειςασκήσεις

 

  1. Να κατατάξετε τις παρακάτω λέξεις του κειμένου της Ενότητας σε απλές και σύνθετες: συνετίθει, ἐπιθέσθαι, ἐκπέμπει, ἡγεμόνας, πολεμίων, εὐνοίας, πραγματείαν, διαζῶσαι, ἐβουλεύετο.
  2. Χρησιμοποιώντας τα συνθετικά που σας δίνονται να σχηματίσετε σύνθετες λέξεις της α.ε: ἀ- + κακός, ἀ-(ἀν-) + ἴσος, παρά + λόγος, ἐν + δόξα (επίθ.), ἀνά + ἄγω, εἰς + βάλλω, δυσ- + πιστός, ἡμι- + θεός. © Δ. Τσολακίδου
  3. Να χωρίσετε τις παρακάτω λέξεις της α.ε. (βλ. Λεξιλογικό Πίνακα) στα συνθετικά μέρη τους και να δηλώσετε αν αυτά είναι λέξεις κλιτές ή άκλιτες: πολυλογία, ἀντιλέγω, ἀνάλογος, φιλόλογος, ἐτυμολογία, λογοποιός, ἐπίλογος. © Δ. Τσολακίδου

 



 

θεωρίαΗ γραμματική και το συντακτικό της ενότητας:

 

Θεωρία γραμματικής
Αφωνόληκτα γ' κλίσης, καταληκτικά μονόθεμα: Γ' κλίση εικ.
α) Ουρανικόληκτα , π.χ. κόραξ, κόρακος, εικ.
β) Χειλικόληκτα, π.χ. γύψ -γυπός εικ.
γ) Οδοντικόληκτα , π.χ. πατρίς πατρίδος εικ.
Ημιφωνόληκτα γ' κλίσης:
α) ενρινόληκτα (π.χ. Ἕλλην) εικ.

 

 

Γ' κλίση ουσιαστικών

 

 

θεωρία σχολικού βιβλίου

 


Ύλη από την Α΄ Γυμνασίου
Οι τύποι βασιλέως, τούς Ἕλληνας, τήν δύναμιν, που συναντήσατε στο κείμενο της Ενότητας, ανήκουν σε ουσιαστικά της γ΄ κλίσης.

 

Στη γ΄ κλίση ανήκουν ουσιαστικά και των τριών γενών. Διακρίνονται στις εξής κατηγορίες:

 


α. Κατηγορίες ουσιαστικών γ΄ κλίσης εικ.

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

          1. Με κριτήριο τον χαρακτήρα του θέματος      
  φωνηεντόληκτα
(χαρακτήρας φωνήεν)
πόλις, πόλεως
arrows

         
  συμφωνόληκτα
(χαρακτήρας σύμφωνο)
 
          arrows

 
                 
      αφωνόληκτα
(χαρακτήρας άφωνο σύμφωνο)
        ημιφωνόληκτα
(χαρακτήρας ημίφωνο σύμφωνο)
    arrow

            arrows

   
ουρανικόληκτα
κόραξ, κόρακος
οδοντικόληκτα
καῦμα,
καύματος
  ενρινόληκτα
Ἕλλην, Ἕλληνος
υγρόληκτα
ῥήτωρ, ῥήτορος
  χειλικόληκτα
φλέψ, φλεβός
      σιγμόληκτα
βέλος, βέλους (< βέλεσος)
 

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

  2. Με κριτήριο τον αριθμό των θεμάτων  
  arrows  
μονόθεμα
(ένα θέμα σε όλες τις πτώσεις)
Ἕλλην, Ἕλληνος
  διπλόθεμα
(δύο θέματα κατά την κλίση)
πόλις, πόλεως

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

 3. Με κριτήριο την κατάληξη 
 arrows 
καταληκτικά
(ονομαστική ενικού σε -ς)
πόλις, πόλεως
 ακατάληκτα
(ονομαστική ενικού σε -α, -η, -ι, -υ, -ω, -ν, -ρ)
καῦμα, καύματος

 


β. Οι καταλήξεις των ουσιαστικών γ΄ κλίσης
εικ.

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

αρσενικά και θηλυκά ουδέτερα
ενικός πληθυντικός ενικός πληθυντικός
ονομ.
γεν.
δοτ.
αιτ.
κλητ.
ή –
-ος ή -ως

ή
ή –
-ες
-ων
-σι(ν)
-ας
ή
-ες

-ος ή -ως



-ων
-σι(ν)

 


γ. Καταληκτικά διπλόθεμα φωνηεντόληκτα σε -ις (γεν. -εως) εικ.

 

Στο κείμενο της Ενότητας συναντήσατε το φωνηεντόληκτο ουσιαστικό δύναμις. Τα ουσιαστικά αυτά παρουσιάζουν στα νέα ελληνικά την ονομαστική ενικού σε -η και τη γενική ενικού σε -ης (π.χ. η δύναμη, της δύναμης)· σε ειδικές περιστάσεις όμως χρησιμοποιείται και η γενική ενικού σε -εως, π.χ. Είναι θέμα ηθικής τάξεως / Σχέδιο πόλεως.

 

Τα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας χαρακτηρίζονται διπλόθεμα, γιατί παρουσιάζουν:
• ένα θέμα σε -ι (στην ονομ., αιτ. και κλητ. ενικού), π.χ. ονομ. εν. πρᾶξι-ς, αιτ. εν. πρᾶξι
• και ένα σε -ε (στη γεν. και δοτ. ενικού και σε όλο τον πληθυντικό), π.χ. γεν. εν. πράξε-ως, δοτ. πληθ. πράξε-σι.

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Ενικός αριθμός

τῆς
τῇ
τὴν
δύναμι-ς
δυνάμε-ως
δυνάμει
δύναμι-ν
δύναμι
πόλι-ς
πόλε-ως
πόλει
πόλι-ν
πόλι
Πληθυντικός αριθμός
αἱ
τῶν
ταῖς
τὰς
δυνάμεις
δυνάμε-ων
δυνάμε-σι(ν)
δυνάμεις
δυνάμεις
πόλεις
πόλε-ων
πόλε-σι(ν)
πόλεις
πόλεις

 

Παρατηρήσεις
1. Στη γενική ενικού η κατάληξη είναι -ως. Τονίζονται στη γενική ενικού και πληθυντικού στην προπαραλήγουσα, μολονότι η λήγουσα είναι μακρά. Αυτό οφείλεται στο ότι ο αρχικός τύπος γενικής ενικού είχε θέμα σε -η- (δυνάμηος). Αργότερα με αντιμεταχώρηση προέκυψε ο τύπος δυνάμεως. Αυτό δεν επηρέασε τον τονισμό της λέξης.
2. Η κλητική ενικού είναι ακατάληκτη.
3. Τα δίχρονα φωνήεντα στις καταλήξεις των ουσιαστικών της γ΄ κλίσης είναι βραχέα.

 


δ. Καταληκτικά μονόθεμα φωνηεντόληκτα σε -εύς (γεν. -έως)
εικ.

 

Στο κείμενο της Ενότητας συναντήσατε έναν τύπο ουσιαστικού αυτής της κατηγορίας, βασιλέως.
Στη νέα ελληνική τα ουσιαστικά αυτά έχουν κατάληξη -ας και γενική ενικού σε -α. Ωστόσο, κάποιες φορές χρησιμοποιείται και η γενική σε -έως
(π.χ. ο γραφέας → του γραφέα / του γραφέως).

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Ενικός αριθμός

τοῦ
τῷ
τὸν
βασιλεὺ-ς
βασιλέ-ως
βασιλεῖ
βασιλέ-α
βασιλεῦ
Πληθυντικός αριθμός
οἱ
τῶν
τοῖς
τοὺς
βασιλεῖς
βασιλέ-ων
βασιλεῦ-σι(ν)
βασιλέ-ας
βασιλεῖς

 

Παρατηρήσεις
• To -υ- αποβάλλεται, όταν ακολουθεί φωνήεν στην κατάληξη.
• Στη δοτική ενικού το -ε- του θέματος συναιρείται με το -ι της κατάληξης σε -ει.
• Η κλητική ενικού είναι ακατάληκτη.

 


ε. Συμφωνόληκτα ουσιαστικά γ΄ κλίσης Γ' κλίση εικ.

 

Σε αυτή την Ενότητα θα διδαχτείτε επιπλέον τα αφωνόληκτα και τα ημιφωνόληκτα τριτόκλιτα ουσιαστικά.

 


1. α. Αφωνόληκτα, οδοντικόληκτα

 

Εφαρμόζοντας όσα γνωρίζετε για τις καταλήξεις της γ΄ κλίσης να συμπληρώσετε τις καταλήξεις που λείπουν και να τονίσετε τους τύπους:

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Ενικός αριθμός

τῆς
τῇ
τὴν
πατρίς (δ-ς)
πατρίδ-ος
πατρίδ-ι
πατρίδ-α
πατρίς (δ-ς)
Πληθυντικός αριθμός
αἱ
τῶν
ταῖς
τὰς
πατρίδ-ες
πατρίδ-ων
πατρίσι (δ-σι)
πατρίδ-ας
πατρίδ-ες

 


1. Αφωνόληκτα, ουρανικόληκτα, χειλικόληκτα

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Ενικός αριθμός
Ουρανικόληκτα Χειλικόληκτα

τοῦ
τῷ
τὸν
κόραξ (κ-ς)
κόρακ-ος
κόρακ-ι
κόρακ-α
κόραξ (κ-ς)
ὄνυξ (χ-ς)
ὄνυχ-ος
ὄνυχ-ι
ὄνυχ-α
ὄνυξ (χ-ς)

τῆς
τῇ
τὴν
πτέρυξ (γ-ς)
πτέρυγ-ος
πτέρυγ-ι
πτέρυγ-α
πτέρυξ (γ-ς)

τοῦ
τῷ
τὸν
γὺψ (π-ς)
γυπ-ὸς
γυπ-
γῦπ-α
γύψ (π-ς)
Ἄραψ (β-ς)
Ἄραβ-ος
Ἄραβ-ι
Ἄραβ-α
Ἄραψ (β-ς)
Πληθυντικός αριθμός
οἱ
τῶν
τοῖς
τοὺς
κόρακ-ες
κοράκ-ων
κόραξι (κ-σι)
κόρακ-ας
κόρακ-ες
ὄνυχ-ες
ὀνύχ-ων
ὄνυξι (χ-σι)
ὄνυχ-ας
ὄνυχ-ες
αἱ
τῶν
ταῖς
τὰς
πτέρυγ-ες
πτερύγ-ων
πτέρυξι (γ-σι)
πτέρυγ-ας
πτέρυγ-ες
οἱ
τῶν
τοῖς
τοὺς
γῦπ-ες
γυπ-ῶν
γυψὶ (π-σι)
γύπ-ας
γῦπ-ες
Ἄραβ-ες
Αράβ-ων
Ἄραψι (β-σι)
Ἄραβ-ας
Ἄραβ-ες

 

Παρατήρηση
Κατά την κλίση των αφωνόληκτων ουσιαστικών της γ΄κλίσης, όπου ο χαρακτήρας συναντά -σ- ή -ς (στην ονομ. και κλητ. ενικού και στη δοτ. πληθυντικού), όπως γνωρίζετε και από τον σχηματισμό του μέλλοντα των αντίστοιχων ρημάτων, παρατηρείται συγχώνευση σε ξ (ουρανικόληκτα: -κ-, -γ-, -χ-) και ψ (χειλικόληκτα: -π-, -β-, -φ-) ή αποβολή του χαρακτήρα (οδοντικόληκτα: -τ-, -δ-, -θ-), π.χ. κόρακ-σι > κό-ραξι, Ἄραβ-σι > Ἄραψι.

 


2. Ημιφωνόληκτα Γ' κλίση εικ.

 

Μονόθεμα - Διπλόθεμα

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Ενικός αριθμός
  Μονόθεμα Διπλόθεμα

τοῦ
τῷ
τὸν
Ἕλλην
Ἕλλην-ος
Ἕλλην-ι
Ἕλλην-α
Ἕλλην
ἀγών
ἀγῶν-ος
ἀγῶν-ι
ἀγῶν-α
ἀγών
πυθμήν1
πυθμέν-ος
πυθμέν-ι
πυθμέν-α
πυθμήν
ἡγεμών
ἡγεμόν-ος
ἡγεμόν-ι
ἡγεμόν-α
ἡγεμών
πνεύμων
πνεύμον-ος
πνεύμον-ι
πνεύμον-α
πνεῦμον
Πληθυντικός αριθμός
οἱ
τῶν
τοῖς
τοὺς
Ἕλλην-ες
Ἑλλήν-ων
Ἕλλη-σι(ν)
Ἕλλην-ας
Ἕλλην-ες
ἀγῶν-ες
ἀγών-ων
ἀγῶ-σι(ν)
ἀγῶν-ας
ἀγῶν-ες
πυθμέν-ες
πυθμέν-ων
πυθμέ-σι(ν)
πυθμέν-ας
πυθμέν-ες
ἡγεμόν-ες
ἡγεμόν-ων
ἡγεμό-σι(ν)
ἡγεμόν-ας
ἡγεμόν-ες
πνεύμον-ες
πνευμόν-ων
πνεύμο-σι(ν)
πνεύμον-ας
πνεύμον-ες

 

Παρατήρηση
Τα οξύτονα διπλόθεμα ενρινόληκτα σε -ων, -όνος σχηματίζουν την κλητική ενικού όμοια με την ονομαστική σε -ων, π.χ. (ὦ) ἡγεμών, (ὦ) χελιδών.
Τα βαρύτονα διπλόθεμα ενρινόληκτα σε -ων, -ονος σχηματίζουν την κλητική ενικού σε -ον, π.χ. (ὦ) πνεῦμον

 


Θεωρία: Οριστική ενεστώτα, παρατατικού και μέλλοντα απαρέμφατο,
μετοχή βαρύτονων ρημάτων μ.φ. και οριστική μέλλοντα του ρ. εἰμί.

Ύλη από την Α΄ Γυμνασίου

θεωρία σχολικού βιβλίου

 


1. Οριστική ενεστώτα και μέλλοντα μέσης φωνής βαρύτονων ρημάτων εικ.

 

Στη μέση φωνή το α΄ ενικό πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα (όπως και στη ν.ε.) και του μέλλοντα λήγουν σε -μαι. Οι καταλήξεις της οριστικής ενεστώτα της μ.φ. στην α.ε. είναι περίπου οι ίδιες με τη ν.ε. (εκτός από το β΄ ενικό πρόσωπο).

Ο μέλλοντας έχει τις ίδιες καταλήξεις με τον ενεστώτα, μόνο που προστίθεται, όπως και στην ενεργητική φωνή (βλ. Ενότητα 5), ο χρονικός χαρακτήρας -σ- πριν από τις καταλήξεις.

 

Σχηματισμός της οριστικής ενεστώτα και μέλλοντα

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

οριστική ενεστώτα οριστική μέλλοντα
βουλεύ-ομαι
βουλεύ- (ή -ει)
βουλεύ-εται
βουλευ-όμεθα
βουλεύ-εσθε
βουλεύ-ονται
βουλεύ-σ-ομαι
βουλεύ-σ- (ή -ει)
βουλεύ-σ-εται
βουλευ-σ-όμεθα
βουλεύ-σ-εσθε
βουλεύ-σ-ονται

 

Παρατηρήσεις

1. Η μέση φωνή του ενεστώτα και του μέλλοντα στην α.ε. δηλώνουν τόσο τη μέση όσο και τηνπαθητική διάθεση. Στην α.ε. η μέση διάθεση δε δηλώνει απλώς ότι το υποκείμενο ενεργεί και ότι η ενέργεια γυρίζει στον εαυτό του (όπως στη ν.ε., π.χ. ντύνομαι), αλλά και ότι το υποκείμενο ενεργεί με αυξημένη προσωπική συμμετοχή ή ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ενέργειά του αυτή. Έτσι, πολλές φορές τύποι μέσης φωνής ενεστώτα και μέλλοντα αποδίδονται στη ν.ε. ενεργητικά, π.χ.

• Οἱ Ἀθηναῖοι λύονται τὰς σπονδάς (= οι Αθηναίοι παραβιάζουν τη συνθήκη) καὶ προαιροῦνται μᾶλλον οὕτω κερδαίνειν (= προτιμούν περισσότερο έτσι να κερδίζουν).
• Ὁ παῖς λούεται.

2. Για τα αφωνόληκτα ρήματα ισχύουν όσα γνωρίζετε σχετικά με τον σχηματισμό της οριστικής του μέλλοντα της ενεργητικής φωνής.
Συντακτικό

 

Να συμπληρώσετε τον μέλλοντα των παρακάτω ρημάτων:

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ουρανικόληκτα χειλικόληκτα οδοντικόληκτα
πρά-ξ-ομαι
πρά-ξ- (ή -ει)
πρά-ξ-εται
πρα-ξ-όμεθα
πρά-ξ-εσθε
πρά-ξ-ονται
γρά-ψ-ομαι
γρά-ψ- (ή -ει)
γρά-ψ-εται
γρα-ψ-όμεθα
γρά-ψ-εσθε
γρά-ψ-ονται
πεί-σ-ομαι
πεί-σ- (ή -ει)
πεί-σ-εται
πει-σ-όμεθα
πεί-σ-εσθε
πεί-σ-ονται

 


2. Οριστική μέλλοντα ρήματος εἰμί εικ.

 

Ο μέλλοντας του ρ. εἰμὶ στην οριστική είναι ἔσομαι και παρουσιάζει τις ίδιες καταλήξεις με τον ενεστώτα και τον μέλλοντα μ.φ. των βαρύτονων ρημάτων.

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

οριστική μέλλοντα
ρ. εἰμί
ἔσ-ομαι
ἔσ- (ή ἔσ-ει)
ἔσται
ἐσ-όμεθα
ἔσ-εσθε
ἔσ-ονται

 


3. Οριστική παρατατικού μέσης φωνής βαρύτονων ρημάτων εικ.

 

Ο τύπος ἐβουλεύετο του κειμένου της Ενότητας είναι τύπος οριστικής παρατατικού μέσης φωνής.

 

Η οριστική παρατατικού μέσης φωνής σχηματίζεται όπως και στην ενεργητική φωνή (βλ. Ενότητα 7 Α' Γυμνασίου), με διαφορετικές όμως καταλήξεις:

 

Σχηματισμός οριστικής παρατατικού μ.φ.

 

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

παρατατικός
ἐ-βουλευ-όμην
ἐ-βουλεύ-ου
ἐ-βουλεύ-ετο
ἐ-βουλευ-όμεθα
ἐ-βουλεύ-εσθε
ἐ-βουλεύ-οντο
 

 

 

ασκήσειςΑσκήσεις

 

Σχολικού βιβλίου

1. Καταληκτικά διπλόθεμα (-ις, -εως), μονόθεμα (εύς, -έως), συμφωνόληκτα αφωνόληκτα και ημιφωνόληκτα, μονόθεμα και διπλόθεμα (Ύλη 12ης εν. Α' Γυμνασίου)

Κατέβασε τις επόμενες ασκήσεις της 12ης εν. doc

  1. Να εντάξετε τα παρακάτω ουσιαστικά σε κατηγορίες ουσιαστικών της γ΄ κλίσης και στη συνέχεια να τα κλίνετε: τὸ σῶμα, ἡ φράσις, ὁ βασιλεύς, ἡ ἀκρόπολις
  2. Να γράψετε τους τύπους των ουσιαστικών που ζητούνται στην παρένθεση άσκηση
  3. Να μεταφέρετε τα ουσιαστικά στην ίδια πτώση του άλλου αριθμού άσκηση
  4. α. Να μεταγράψετε τις παρακάτω λόγιες φράσεις της ν.ε. σύμφωνα με την ορθογραφία της α.ε. β. Να εντοπίσετε τα τριτόκλιτα ουσιαστικά και να τα μεταφέρετε στην ίδια πτώση του άλλου αριθμού. γ. Στη συνέχεια να σχηματίσετε με αυτές τις φράσεις προτάσεις της ν.ε.: έχω υπ’ όψιν, εν εξελίξει, κοινή συναινέσει. (Χωρίς απάντηση)
  5. Να μεταφέρετε τις παρακάτω προτάσεις στον άλλο αριθμό άσκηση

 

Πρόσθετες ασκήσεις

  1. Άσκηση συμπλήρωσης καταλήξεων διπλόθεμων φων.σε -ις, (θλίψις)
  2. Άσκηση συμπλήρωσης καταλήξεων μονόθεμων σε -εύς (ἱερεύς)
  3. Άσκηση συμπλήρωσης καταλήξεων ουδέτερων σε -α (δρᾶμα)

 

Σχολικού βιβλίου

2. Συμφωνόληκτα αφωνόληκτα και ημιφωνόληκτα, μονόθεμα και διπλόθεμα.

  1. Να βρείτε τα ημιφωνόληκτα τριτόκλιτα ουσιαστικά του κειμένου της Ενότητας και να τα μεταφέρετε στην ίδια πτώση του άλλου αριθμού. άσκηση
  2. Να γράψετε τη γενική ενικού των παρακάτω ουσιαστικών άσκηση
  3. Να μεταφέρετε τα ουσιαστικά στην ίδια πτώση του άλλου αριθμού άσκηση
  4. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις άσκηση
  5. Να συμπληρώσετε τους τύπους των ουσιαστικών που λείπουν στον παρακάτω μύθο του Αισώπου άσκηση

 

Πρόσθετες ασκήσεις

 pdf

  1. Άσκηση συμπλήρωσης καταλήξεων στα αφωνόληκτα ουσιαστικά της γ' κλίσης άσκηση
  2. Συμπλήρωσε τις προτάσεις με τον κατάλληλο τύπο των ουσιαστικών άσκηση
  3. Άσκηση για τα αφωνόληκτα γ' κλίσης, από τα αρχαία στα νέα ελληνικά. άσκηση
  4. Άσκηση για τα αφωνόληκτα οδοντικόληκτα γ' κλίσης, από τα αρχαία στα νέα ελληνικά. άσκηση
  5. Να μεταφερθούν τα αφωνόληκτα ουσιαστικά στην ίδια πτώση του άλλου αριθμού. άσκηση
  6. Βρες στο πρώτο από τα παρακάτω κείμενα τα 15 χειλικόληκτα και ουρανικόληκτα ουσιαστικά. άσκηση
  7. Βρες στο δεύτερο από τα παρακάτω κείμενα τα 18 οδοντικόληκτα ουσιαστικά. άσκηση

 

Σχολικού βιβλίου

3. Οριστική ενεστώτα, παρατατικού και μέλλοντα απαρέμφατο, μετοχή βαρύτονων ρημάτων μ.φ. και οριστική μέλλοντα του ρ. εἰμί. (Ύλη 14ης εν. Α' Γυμνασίου)

(Σχόλιο: Στο σχολικό βιβλίο της Α' Γυμνασίου δεν υπάρχουν ασκήσεις μόνο για τον Παρατατικό ή μόνο για τα απαρέμφατα ενεστώτα μέλλοντα)

Κατέβασε τις επόμενες ασκήσεις doc

 

  1. Να κλίνετε στον χρόνο που βρίσκονται τους ρηματικούς τύπους
  2. Να σχηματίσετε τις μετοχές ενεργητικής φωνής και να κλίνετε το αρσενικό γένος των μετοχών του ενεστώτα, του μέλλοντα και του αορίστου του ρ. θαυμάζω.
  3. Να μεταφέρετε στο ίδιο πρόσωπο της οριστικής ενεστώτα μέσης φωνής όσα από τα παρακάτω ρήματα βρίσκονται στον μέλλοντα και το αντίστροφο: ἀποτρέπεσθε, ἀντιτασσόμεθα, φυλάττονται, παιδεύσεται, κόψῃ, πραξόμεθα. doc
  4. Να μεταφέρετε τις παρακάτω προτάσεις στον άλλο αριθμό doc
  5. Να συμπληρώσετε τον σωστό τύπο οριστικής μέλλοντα του ρ. εἰμί στα αποσπάσματα doc
  6. Να συμπληρώσετε τα κενά με τον κατάλληλο τύπο του ρήματος στην οριστική του χρόνου που δίνεται στην παρένθεση: doc
  7. Στο παρακάτω γνωμικό του Μενάνδρου να συμπληρώσετε τον σωστό τύπο οριστικής μέλλοντα του ρ. εἰμὶ και να κλίνετε τις υπογραμμισμένες λέξεις
  8. Να μεταφέρετε στην α.ε. τις παρακάτω προτάσεις

 

Πρόσθετες ασκήσεις

  1. Κλίνε στα α.ε. τον ενεστώτα του ρ. πλέκομαι, συγκρίνοντάς τον με τα ν.ε.
  2. 1η Συμπλήρωσε τα ρήματα με τις σωστές καταλήξεις του ενεστώτα μ.φ. doc
  3. 2η Συμπλήρωσε τα ρήματα με τις σωστές καταλήξεις του ενεστώτα μ.φ. doc
  4. Άσκηση σχηματισμού των ρημάτων στο μέλλοντα doc
  5. Συμπλήρωσε το χρονικό χαρ/ρα, ώστε να μεταφερθούν τα ρήματα από τον ενεστ. στο μέλλ. μ.φ. doc

 

 

1ο κείμενο, Ἀλώπηξ καὶ κόραξ.

Κόραξ ποτὲ ἁρπάζει μοῖραν τυροῦ καὶ εἰς κοίλην φάραγγα καταφεύγει. Ἐνταῦθα ἐπὶ δένδρου ἐκαθέζετο. Εν τῆ φάραγγι γῦπες καὶ ἱέρακες καὶ ἱκανὸς ἀριθμὸς κωνώπων, τεττίγων καὶ ἄλλων ὀρνέων διέμενεν. Ἀλώπηξ δὲ παρὰ τὸ σπήλαιον τῆς φάραγγος ἀνεπαύετο. ῾Ως δὲ τὸν κόρακα αἰσθάνεται, σπεύδει ὑπὸ τὸ δένδρον καὶ λέγει αὐτῷ· «Ἀληθῶς ὡς καλὸς εἶ, ὡς καλοὺς ὄνυχας καὶ πτέρυγας ἔχεις· εἰ καὶ φωνὴν εἶχες, βασιλεὺς ἂν τῶν ὀρνέων ἦσθα». Ταῦτα δ’ ἔλεγε πρὸς ἀπάτην. Ὁ κόραξ δ’ ὅμως τὴν τῆς ἀλώπεκος πονηρίαν οὐκ αἰσθάνεται καὶ εὐθὺς ἐκβάλλει τὸν τυρὸν καὶ ἀνακράζει. Ἡ δὲ τοῦτον λαμβάνει καὶ λέγει· «Ὦ κόραξ, ἀληθῶς φωνὴ μὲν ἦν σοι, νοῦν δ’ οὐκ εἶχες».

 

2ο κείμενο, Οἱ γάμοι Πηλέως καὶ Θέτιδος.

Πηλεὺς καὶ Θέτις ἐν τοῖς γάμοις ἀγαθὰς περὶ τῆς εὐτυχίας ἐλπίδας εἶχον. Διὸ ἐν τῷ δώματι κόσμον λᾳμπρὸν κατεσκεύαζον καὶ τοὺς τῆς Φθίας κατοίκους ὡς καὶ τοὺς θεοὺς ἐδέχοντο πλὴν τῆς Ἔριδος. Προσέρχονται οὖν οἱ μὲν θεοὶ σὺν θώραξι καὶ ἀσπίσι καὶ ἄλλοις ὅπλοις λαμπροῖς εἰς τὸ δῶμα, οἱ δὲ κάτοικοι μετὰ τῶν παίδων εἰς τὴν αὐλὴν τῶν βασιλείων μένουσιν. Ἡ θεὰ δ’ ὅμως Ἔρις ὀργίζεται καὶ ἐν μέσῳ τῷ δώματι μῆλον ῥίπτει. Ἐπιγραφὴ δ’ ἐπ’ αὐτοῦ ἦν «τῆ καλλίστη». Ἐν ταῖς θεαῖς ἦσαν ἡ ῞Ηρα, ἡ Ἀθηνᾶ και ἡ Ἀφροδίτη. Τούτων ἡ μὲν ῞Ηρα τῆ σεμνότητι τῶν ἄλλων διέφερεν, ἡ Ἀθηνᾶ τῆ τῶν γραμμάτων σοφίᾳ καὶ τῇ ὁπλίσει ὑπερεῖχεν, ἡ δ’ Ἀφροδίτη τῇ τῆς ἐσθῆτος πολυτελείᾳ καὶ τῇ τοῦ σώματος χάριτι τὰς ἄλλας ὑπερέβαλλεν. Αὗται οὖν περὶ τοῦ μήλου ἤριζον καὶ τὴν τῆς ἑορτῆς φαιδρότητα διέλυον. Τέλος Πάριδι τῷ τοῦ Πριάμου ἐπιτρέπουσι τὴν κρίσιν καὶ λέγουσιν· «Ὼ Πάρι, ἐπιτρέπομέν σοι τὴν κρίσιν περὶ τῆς καλλίστης». Οὗτος δὲ θαυμάζει μὲν τῆς ῞Ηρας τὸ σχῆμα καὶ τῆς Ἀθηνᾶς τὴν ἀσπίδα καὶ κόρυν, προσφέρει δὲ τὸ μῆλον τῆ Ἀφροδίτη.

 

 



 

Ο Πολύαινος παραθέτει στα παρακάτω αποσπάσματα δύο περιπτώσεις κατά τις οποίες φάνηκε η εξυπνάδα και η στρατηγική δεινότητα του Θεμιστοκλή.

 

Πρώτο παράλληλο κείμενο

 

Τοῦ θεοῦ χρήσαντος τεῖχος Τριτογενεῖ ξύλινον διδοῖ εὐρύοπα Ζεὺς οἱ μὲν ἄλλοι Ἀθηναῖοι τειχίζειν τὴν ἀκρόπολιν ἠγόρευον, Θεμιστοκλῆς δὲ ἐς τὰς τριήρεις ἐμβαίνειν, ὡς ταύτας οὔσας τὸ ξύλινον τεῖχος τῶν Ἀθηναίων. ἐπείσθησαν, ἐνέβησαν,ἐναυμάχησαν, ἐνίκησαν.

 

Πολύαινος, Στρατηγήματα 1.30.2

 

Γλωσσικά Σχόλια

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

τοῦ θεοῦ χρήσαντος όταν ο θεός (Απόλλωνας) έδωσε χρησμό
Τριτογενεῖ στην Αθηνά (Τριτογένεια ή ∆ριτογενὴς είναι προσωνύμιο της Αθηνάς)
εὐρύοπα αυτός που βλέπει σε μεγάλη έκταση, ο παντεπόπτης (επίθετο του Δία)
ᾐγόρευον έλεγαν, πρότειναν
ὡς ταύτας οὔσας επειδή αυτές (δηλ. οι τριήρεις) ήταν
ἐνέβησαν (οριστ. αορ. β’ ρ. ἐμβαίνω) επιβιβάστηκαν

 

Μετάφραση

Όταν ο θεός έδωσε χρησμό και ο παντεπόπτης Δίας παρείχε την άδεια για ξύλινο τείχος στην Αθηνά, άλλοι Αθηναίοι πρότειναν να περιβάλλουν με τείχος την Ακρόπολη, ενώ ο Θεμιστοκλής (πρότεινε) να μπουν στα πλοία, επειδή αυτά ήταν το ξύλινο τείχος των Αθηναίων. Πείστηκαν, επιβιβάστηκαν, ναυμάχησαν, νίκησαν.

 

 

Δεύτερο παράλληλο κείμενο

 

Θεμιστοκλῆς ἐναυλόχει περὶ Σαλαμῖνα· τοῖς Ἕλλησιν ἐδόκει φεύγειν, Θεμιστοκλεῖ ναυμαχεῖν ἐν στενῇ θαλάσσῃ. ὡς δὲ μένειν οὐκ ἔπειθεν, ἦν αὐτῷ Σίκιννος εὐνοῦχος παιδαγωγὸς τοῖν παίδοιν, νύκτωρ τὸν Σίκιννον τοῦτον ὡς βασιλέα πέμπει μηνύσοντα κατ᾽ εὔνοιανδὴ ὅτι ἀποδιδράσκει τὸ Ἑλληνικόν· ἀλλὰ ναυμάχει. πείθεται βασιλεὺς καὶ ναυμαχεῖ, καὶ τὸ πλῆθος τῶν τριήρων συνέτριψεν ἡ στενὴ θάλασσα· οἱ δὲ Ἕλληνες ἄκοντες ἐνίκησαν τῇ σοφίᾳ τοῦ στρατηγοῦ.

 

Πολύαινος Στρατηγήματα, 1.30.2-3

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ἐναυλόχει (οριστ. παρατ. ρ. ναυλοχέω, ναυλοχῶ) παρέμενε στο λιμάνι, ενέδρευε
ἐδόκει φαινόταν καλό να
ὡς δὲ μένειν οὐκ ἔπειθεν καθώς δεν τους έπειθε να μείνουν
τοῖν παίδοιν των δύο παιδιών του
ὡς βασιλέα πέμπει μηνύσοντα στέλνει στον βασιλιά, για να μηνύσει
κατ’ εὔνοιαν λόγω συμπάθειας, ευμένειας
ἀποδιδράσκει δραπετεύει, φεύγει
ναυμάχει (β’εν. προστ. ενεστ. ρ. ναυμαχέω, ναυμαχῶ) να ναυμαχήσεις
ἄκοντες παρά τη θέλησή τους

 

Μετάφραση

Ο Θεμιστοκλής παραμόνευε κοντά στη Σαλαμίνα· φαινόταν καλό στους Έλληνες να φεύγουν, στο Θεμιστοκλή να ναυμαχήσει σε στενή θάλασσα. Καθώς δεν τους έπειθε να μείνουν, είχε αυτός κάποιο Σίκιννο δούλο παιδαγωγό των δύο παιδιών του, τη νύχτα τον στέλνει στο βασιλιά για να του μηνύσει, λόγω συμπάθειας, ότι οι Έλληνες δραπετεύουν· εμπρός να ναυμαχήσεις. Πείθεται ο βασιλιάς και ναυμαχεί και το πλήθος των πλοίων το συνέτριψε η στενή θάλασσα· και οι Έλληνες τους νίκησαν χωρίς τη θέλησή τους εξαιτίας της σοφίας του στρατηγού.

 

 

Ερωτήσεις

 

1. Ποιες ερμηνείες δόθηκαν στον χρησμό για το «ξύλινο τείχος» και από ποιους;

2. Να συγκρίνετε τις πληροφορίες τις οποίες παρέχουν το δεύτερο παράλληλο κείμενο και το κείμενο της Ενότητας. Ποιο από τα δύο κείμενα θεωρείτε πιο περιεκτικό και γιατί;

 

 

γνωμικό