Είσοδος

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΓΡΑΦΙΑ

Κλασική Αγγειογραφία


 

Στη σελίδα αυτή γίνεται μια πρώτη παρουσίαση της ελληνικής αγγειογραφίας.

 

Περίοδοι

 

Η κλασική αγγειογραφία αρχίζει με το τέλος των περσικών πολέμων και τελειώνει περίπου το 320 π.Χ.

Η περίοδος αυτή χωρίζεται σε τέσσερις υποπεριόδους:

1. 480 - 450 π.Χ. Πρώιμη κλασική αγγειογραφία

2. 450 - 420 π.Χ. Κλασική αγγειογραφία

3. 420 - 390 π.Χ. Πλούσιος ή Στολισμένος ρυθμός - Ύστερη Κλασική Ι

4. 390 - 320 π.Χ. Κλασική αγγειογραφία - Ύστερη Κλασική ΙΙ

 



Kλασική αγγειογραφία 450-420 π.Χ.

 

Τα γενικά χαρακτηριστικά αυτής της περιόδου, κατά την οποία χτίζεται και διακοσμείται ο Παρθενώνας, είναι τα εξής:

Ο ρυθμός εξέλιξης είναι βραδύτερος απ' ότι στα προηγούμενα εκατό χρόνια.

Ορισμένοι καλλιτέχνες αποδίδουν με επιτυχία τον χώρο και τη σχέση μεταξύ των μορφών, τον όγκο και την κίνηση.

Αυξάνεται η χρήση της τεχνικής του λευκού εδάφους στις ληκύθους.

Οι αξιόλογοι καλλιτέχνες ανταγωνίζονται στην απόδοση των ανατομικών λεπτομερειών, μολονότι προτιμούν να κατοχυρώνονται πίσω από τις τυποποιημένες στάσεις και ομάδες μορφών. Η απόδοση της όψης των κεφαλιών γίνεται κατά τομή.

Σε αρκετές περιπτώσεις παρουσιάζονται φωτοσκιάσεις στα σώματα των μορφών, στις πτυχές των ρούχων κ.α. που δημιουργούν έντονη πλαστικότητα.

Διακρίνονται έντονες επιδράσεις από τα αναθηματικά γλυπτά του Παρθενώνα ή της Αθηνάς Νίκης.

 

Ενδεικτικοί εκπρόσωποι

 

Ο ζωγράφος του Αχιλλέα
Είναι λάτρης του σχεδίου και των μεγάλων μαύρων αγγείων ή των αμφορέων τύπου Νόλας που προβάλλουν καλά τη διακόσμηση με μια ή δύο το πολύ μορφές. Δεν ενδιαφέρεται για περίπλοκες αφηγηματικές σκηνές αλλά ικανοποιείται με σπουδές θεών, Νικών, καταδίωξης, αποχαιρετισμού. Του αρέσει το ατόφιο μαύρο χρώμα κι έτσι σχεδιάζει πολύ μικρές γυναικείες φιγούρες σε ορισμένους κατά τα άλλα ολόμαυρους στάμνους. Όταν διακοσμεί μεγάλους κρατήρες, οι μορφές είναι δεμένες με το έδαφος. Η λιτή ομορφιά του εκφράζεται καλύτερα στις λευκές ληκύθους.

  1. Αχιλλέας, Vatican City, Museo Gregoriano Etrusco Vaticano, 16571

  2. Οιδίποδας και Σφίγγα, Boston, mfa, 06.2447

  3. Λευκή λήκυθος, Νέα Υόρκη, met, 1989.281.72

  4. Ο Δίας αρπάζοντας μια γυναίκα, Boston, mfa, 01.8077

  5. Νέος και νέα μπροστά σε επιτύμβια στήλη, Boston, mfa, 93.103

  6. Νέος και νέα μπροστά σε επιτύμβια στήλη, Boston, mfa, 93.104

  7. Ο Πηλέας και η Θέτιδα, Martin von Wagner Museum, University of Würzburg, L540

 

 

 

Ζωγράφος της Φιάλης
Είναι μαθητής του Ζωγράφου του Αχιλλέα. Τα θέματά του ίσως να προέρχονται από μικρούς πίνακες της εποχής του ή αποτελούν πηγαία ερμηνεία των μύθων από τον ίδιο. Διακοσμεί πολύ λίγες λευκές ληκύθους αλλά χρησιμοποιεί την τεχνική αυτή σε δύο καλυκόσχημους κρατήρες. Έχει διακοσμήσει επίσης πολλούς ερυθρόμορφους καλυκόσχημους κρατήρες με δύο σειρές μορφών. Πήρε το όνομά του από μια φιάλη, σχήμα σπάνια διακοσμημένο με εικονιστική παράσταση.

  1. Γυναίκες ψυχαγωγούν άνδρες, (επώνυμο αγγείο), Boston, mfa, 97.371

  2. Υποκριτές που ετοιμάζονται, Boston, mfa, 98.883

  3. Καταδίωξη γυναίκας, Yale University Art Gallery, 1913.134

  4. Ερμής, Διόνυσος, Παποσιληνός, Βατικανό, Museo Gregoriano Etrusco, 16586

 

 

Πολύγνωτος

Στην τεχνοτροπία και στην επιλογή των θεμάτων ακολουθεί τα βήματα του Ζωγράφου των Νιοβιδών. Ασχολείται με τους μεγάλους κρατήρες και είναι ένας από τους πρώτους που ασχολήθηκε με τον κωδωνόσχημο κρατήρα.

 

  1. Ο Θησέας πιάνει τον ταύρο, Νέα Υόρκη, met, 56.171.48

  2. Κάστορας και Πολυδεύκης, Oxford, Ashmolean Museum, 1916.68

  3. Κωμός, University Museums, University of Mississippi, 1977.3.96

  4. Αθλήτριες που πλένονται, Boston, mfa, 95.21

 

 

Ζωγράφος του Λυκάονος
Είναι από τους πρώτους που χρησιμοποιεί το λευκό χρώμα για την απόδοση του κοριτσίστικου δέρματος.

  1. Θάνατος του Ακταίωνα, Boston, mfa, 00.346

  2. Οδυσσέας - Ελπήνορας, Boston, mfa, 34.79

 

Ζωγράφος του Κλεοφώντος

Μαθητής του Πολύγνωτου. Σύμφωνα με τον Beazley οι μορφές του είναι πλήρεις και σαρκώδεις, το ένδυμα ανάλαφρο και κυματιστό και στα καλύτερα έργα του «μια απλότητα και ευρύτητα, που ταιριάζει με τη σοβαρή ομορφιά των προσώπων, δίνει πνοή μεγαλείου». Διακοσμεί αγγεία μεγάλων σχημάτων. Τα πιο χαρακτηριστικά από τα θέματά του είναι ο κώμος ανδρών και νέων που χορεύουν ελεύθερα και ήσυχα.

  1. Σκηνή από θυσία, Boston, mfa, 95.25

  2. Η επιστροφή του Ήφαιστου, Toledo Museum of Art, 1982.88

 

Ζωγράφος του Δίνου

Είναι από τους τελευταίους που ανήκουν σ' αυτήν την περίοδο. Απεικονίζει μεγαλειώδεις συνθέσεις σε πολλά επίπεδα. Πρόκειται για διονυσιακές ομάδες ή αφηγηματικές σκηνές. Οι μορφές του ορισμένες φορές παρουσιάζουν ομοιότητες με τις μορφές από το γλυπτό διάκοσμο του ναού της Αθηνάς Νίκης στην Ακρόπολη της Αθήνας. Η τεχνοτροπία του προσεγγίζει την ανθηρότητα της γενιάς που ακολουθεί. Χρησιμοποιεί απλόχερα το λευκό χρώμα.

  1. Η Δανάη υποδέχεται τον Δία

  2. Αθλητές που γυμνάζονται, Boston, mfa, 96.720

  3. Οι άθλοι του Θησέα, Oxford, Ashmolean Museum, 1937.983

  4. Η στάμνος των Μαινάδων, Νάπολη, Museo Archeologico Nazionale, H2419

 

Ζωγράφος της Ερέτριας

Ονομάστηκε έτσι από τον τόπο εύρεσης του πιο γνωστού επίνητρου που έχει σωθεί από την αρχαιότητα. Έχει διακοσμήσει κυρίως αγγεία μικρού σχήματος. Οι μορφές του είναι σχεδιασμένες με σωστή και καθαρή γραμμή και παρουσιάζουν ποικιλία στάσεων, κινήσεων και εκφράσεων, χωρίς επιτήδευση. Έχει επηρεαστεί από τη μεγάλη ζωγραφική.

 

  1. Επίνητρο, Αρπαγή της Θέτιδας από τον Πηλέα, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Α 01629

  2. Έρως, Boston, mfa, 00.355

  3. Θρήνος του Αχιλλέα, Νέα Υόρκη, met, 31.11.13

  4. Αμαζονομαχία με το Θησέα, Boston, mfa, 95.48

 

 

Ζωγράφος της Νέκυιας

Ονομάστηκε έτσι από το επώνυμο αγγείο του. Απεικονίζει εξαιρετικά ασυνήθιστες σκηνές, όπως του Κάτω Κόσμου, ή σκηνές Κενταυρομαχίας.

 

Ο Ηρακλής στον Κάτω Κόσμο, Νέα Υόρκη, met, 08.258.21

 

 

Ζωγράφος της Ναυσικάς

Ονομάστηκε έτσι από το επώνυμο αγγείο του. Απεικονίζει εξαιρετικά ασυνήθιστες σκηνές, όπως του Κάτω Κόσμου, ή σκηνές Κενταυρομαχίας.

 

  1. Οδυσσέας και Ναυσικά, Munich, Antikensammlungen, 2322

  2. Ο Ηρακλής στραγγαλίζει τα φίδια, Νέα Υόρκη, met, 25.28

  3. Ο Φινέας με τους γιους του Βορέα, Boston, mfa, 1979.40

 

 

Ζωγράφος του Λουτρού

Ονομάστηκε έτσι από πολλές μικρές υδρίες που διακόσμησε με λουόμενες γυναίκες. Διακόσμησε επίσης πολλά αγγεία σχετικά με τη ζωή των γυναικών ή αγγεία που χρησίμευαν στο γάμο, όπως γαμικούς λέβητες. Θεωρείται καλός σχεδιαστής. Αποδίδει με πυκνές κυματιστές γραμμές τα γυναικεία ενδύματα και είναι από τους πρωτοπόρους του πλούσιου ρυθμού που ακολουθεί, αφού σε πολλές περιπτώσεις οι γραμμές του διασπώνται σε καμπύλες.

 

  1. Γαμήλιες τελετές, Νέα Υόρκη, met, 07.286.35a, b

  2. Η αρπαγή της ωραίας Ελένης, Νέα Υόρκη, met, 1971.258.3

  3. Νύφη, Νέα Υόρκη, met, 22.139.25

  4. Αιώρα, Berlin, Antikenmuseen, F2394

 

 

Ζωγράφος του Shuvalov

Το όνομα δόθηκε από τον John Beazley με αφορμή έναν αμφορέα που είχε αποκτήσει το 18ο αιώνα ο συλλέκτης Ιβάν Ivanovich Shuvalov. Οι ζωηρές μικρές μορφές του Ζωγράφου του Shuvalov, με το έντονο βλέμμα, είναι από τις πιο ευχάριστες. Απεικονίζει τη ζωή των γυναικών, θέμα ιδιαίτερα αγαπητό κι από άλλους αγγειογράφους.

  1. Ερωτική σκηνή, Berlin, Antikenmuseen, F 2414

  2. Δυο γυναίκες, Νέα Υόρκη, met, 41.162.89

  3. Δυο νέοι

  4. Νέα και Έρωτας, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, CA1588

  5. Απόλλωνας, The Los Angeles County Museum of Art, AC1992.152.20

 

Ζωγράφος της Πηνελόπης

Το όνομα που του αποδίδεται σχετίζεται με το επώνυμο αγγείο του στο οποίο απεικονίζει την Πηνελόπη να υφαίνει. Ο John Boardman τον χαρακτηρίζει σωβινιστή, επειδή ζωγραφίζει σκηνές από την αθηναϊκή λατρεία και μυθολογία. Ασχολήθηκε σχεδόν αποκλειστικά με τους σκύφους. Οι παραστάσεις του οριοθετούνται σε περιορισμένους χώρους, όπως των μετοπών, και είναι επηρεασμένος από τη γλυπτική της εποχής του, δίνοντας στις μορφές του μια αίσθηση αξιοπρέπειας ακόμη και σε σκηνές ιδιαίτερης έντασης. Ασχολήθηκε κυρίως με μυθολογικά θέματα.

  1. Η Πηνελόπη και ο Τηλέμαχος, Νίπτρα (επώνυμο αγγείο)Chiusi, Museo Archeologico Nazionale, 1831

  2. Ο Οδυσσέας σκοτώνει τους μνηστήρες, Berlin, Antikenmuseen, F 2588

  3. Αιώρα με Σάτυρο και νέα, Berlin, Antikenmuseen, F 2589

 



Βιβλιογραφία

 

Μιχάλης Τιβέριος, Ελληνική Τέχνη, Αρχαία Αγγεία, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα, 1996

John Boardman, Αθηναϊκά Ερυθρόμορφα Αγγεία - Κλασική Περίοδος, Ινστιτούτο του Βιβλίου - Α. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 1995

Προσεκτικές Ματιές στα Ελληνικά Αγγεία, επιμέλεια Tom Rasmussen & Nigel Spivey, εκδ. Α. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 1997

Pierre Grimal, Λεξικό της Ελληνικής και Ρωμαϊκής Μυθολογίας,  University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 1991

L. D. Caskey, J. D. Beazley, Attic Vase Paintings in the Museum of Fine Arts, Boston

Diana Buitron-Oliver, Attic Vase Painting in New England Collections

Perseus-tufts-edu

The Beazley Archive

Museum of Fine Arts, Boston

The Metropolitan Museum of Art

MoMA, The Museum of Modern Art

The State Hermitage Museum

British Museum

The J. Paul Getty Museum

Louvre Museum Official Website

The Walters Art Museum

Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen

Περιοδικό Αρχαιολογία

Βικιπαίδεια