Είσοδος

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΓΡΑΦΙΑ

Πρώιμη Κλασική Αγγειογραφία


 

Στη σελίδα αυτή γίνεται μια πρώτη παρουσίαση της ελληνικής αγγειογραφίας.

 

Περίοδοι

 

Η κλασική αγγειογραφία αρχίζει με το τέλος των περσικών πολέμων και τελειώνει περίπου το 320 π.Χ.

Η περίοδος αυτή χωρίζεται σε τέσσερις υποπεριόδους:

1. 480 - 450 π.Χ. Πρώιμη κλασική αγγειογραφία

2. 450 - 420 π.Χ. Κλασική αγγειογραφία

3. 420 - 390 π.Χ. Πλούσιος ή Στολισμένος ρυθμός - Ύστερη Κλασική Ι

4. 390 - 320 π.Χ. Κλασική αγγειογραφία - Ύστερη Κλασική ΙΙ

 



Πρώιμη κλασική αγγειογραφία 480 - 450 π.Χ.

 

Αν και οι μεγάλες τέχνες εγκαταλείφθηκαν μετά τα Περσικά, επειδή αποφασίστηκε να μην ανοικοδομηθούν αμέσως οι καταστραμμένοι ναοί, η παραγωγή αγγείων συνεχίζεται. Από τη μελέτη των έργων αυτής της περιόδου καταλήγουμε στα εξής συμπεράσματα:

Πρώτα απ' όλα παρατηρείται μια κάμψη, όσον αφορά το πνεύμα, σε σύγκριση με την ύστερο αρχαϊκή περίοδο και

δευτερευόντως είναι φανερή η επίδραση της μεγάλης ζωγραφικής. Από τις περιγραφές των έργων του Πολυγνώτου από τη Θάσο και του Μίκωνος του Αθηναίου μαθαίνουμε ότι οι συνθέσεις τους έφεραν κάτι το νέο. Τα έργα τους είχαν τη μορφή ζωφόρων που το ύψος τους ήταν περίπου 1,5 ή 2 φορές των μορφών. Οι μορφές, περίπου στο μισό του φυσικού, τοποθετούνταν άλλες πιο πάνω άλλες πιο κάτω.

Δεν αποτυπώνεται κάποια έννοια προοπτικής, γιατί οι μορφές έχουν το ίδιο μέγεθος, όμως ξεφεύγουν από τη μία γραμμή εδάφους, και δίνουν νέα αντίληψη για το χώρο. Οι επιδράσεις αυτές γίνονται φανερές στο έργο του ζωγράφου των Νιοβιδών. Ένας άλλος απλούστερος τρόπος για να εικονιστούν πολυπρόσωπες συνθέσεις ήταν η διαίρεση της επιφάνειας του κρατήρα σε δύο στενότερες ζωφόρους.

Σε γενικές γραμμές εγκαταλείπεται η εμμονή στις ανατομικές και ενδυματολογικές λεπτομέρειες. Σύμφωνα με τον Beazley «ο τεχνίτης που σχεδίαζε πάνω στα αγγεία έγινε κατώτερης ποιότητας και εργαζόταν μηχανικά.»

Η ανθρώπινη ανατομία είναι περισσότερο προσεκτική. Τα μάτια αποδίδονται με την τοποθέτηση της κόρης στην άκρη και με μακρύτερο το πάνω βλέφαρο. Μελετάται ακόμη περισσότερο η έκφραση του προσώπου, εκτός από την απλή σύσπαση του πόνου.

Οι στάσεις των μορφών απομακρύνονται από τις τυποποιημένες αρχαϊκές.

Οι πτυχές των ενδυμάτων γίνονται χαλαρότερες και πιο φυσιοκρατικές. Δεν έχουν ζικ - ζακ παρυφές, αλλά αποτελούνται από ομάδες παράλληλων γραμμών. Ο ελαφρύς και στολισμένος χιτώνας αντικαθίσταται από το μάλλινο και βαρύ πέπλο.

 

Ενδεικτικοί εκπρόσωποι

 

Ο ζωγράφος των Νιοβιδών
Το έργο του Ζωγράφου των Νιοβιδών τοποθετείται γύρω στο 465 με 450 π.Χ. Ζωγράφισε σε αγγεία μεγάλου σχήματος και είναι επηρεασμένος από τις κατακτήσεις της μεγάλης ζωγραφικής, αποδίδοντας, σε κάποια από τα έργα του, τις μορφές σε διαφορετικά επίπεδα και υποδηλώνοντας την ύπαρξη τοπίου. Σε ορισμένα έργα του οι μορφές εξωτερικεύουν τον εσωτερικό τους χαρακτήρα και την ψυχική τους κατάσταση. Στις μορφές του αποδίδονται ανατομικές λεπτομέρειες, κυρίως της κοιλιακής χώρας ή των πλευρών.

 

Ο θάνατος των Νιοβιδών Ο Ηρακλής και οι Αργοναύτες, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου G 341

Ο Πηλέας απάγει τη Θέτιδα, Boston, mfa 1972.850

Μουσική σκηνή, The Walters Art Museum, 48.2712

Η δημιουργία της Πανδώρας, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1856,1213.1 /Ε467

Ανδρομέδα - Κηφέας, Boston, mfa, 63.2663

Αναχώρηση πολεμιστή, Boston, mfa, 33.56

Κωμαστής - Νάνος, Νέα Υόρκη, met, 1982.474

Διόνυσος και Μαινάδες - Βασιλιάς και δύο γυναίκες, Νέα Υόρκη, met 99.13.2

Τριπτόλεμος, Δήμητρα και Περσεφόνη, Νέα Υόρκη, met 41.162.98

 

 

Ζωγράφος της Altamura
Είναι πιο ήρεμος και πιο παλιομοδίτικος από το ζωγράφο των Νιοβιδών. Διακοσμεί ελικωτούς κρατήρες, στάμνους, αλλά και κωδονόσχημους κρατήρες. Δεν ακολουθεί το ρεύμα των καιρών στην απόδοση του τοπίου και του χώρου γενικότερα.

 

Αναχώρηση νεαρού πολεμιστή, Βαλτιμόρη, The Walters Art Museum, 48.262

Απόλλωνας και Άρτεμη, Boston, mfa, 97.370

Ιλίου πέρσις, Η φυγή του Αινεία, Boston, mfa, 59.178

 

 

Ζωγράφος των Δασύτριχων Σατύρων

 

Ο θάνατος του Ακταίωνα, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, CA 3482

Αμαζονομαχία, Νέα Υόρκη, met, 07.286.84

 

 

Ζωγράφος της Villa Giulia
Προτιμά τη διακόσμηση μεγάλων κρατήρων. Οι συνθέσεις του είναι ήρεμες και αρμονικές. Στις πίσω όψεις των αγγείων συνηθίζει να απεικονίζει τυποποιημένες μορφές, στις οποίες όμως διακρίνεται η καλλιτεχνική του αξία. Διακοσμεί επίσης και αγγεία λευκού εδάφους.

 

Διονυσιακή λατρεία, Oxford, Ashmolean Museum, V523

Σπονδή, Νέα Υόρκη, met, 1979.11.15

 

 

Ζωγράφος του Σικάγου

Ζωγραφίζει σκηνές λατρείας και χορού γύρω από το είδωλο του Διονύσου, όπως άλλωστε και πολλοί σύγχρονοί του. Οι ερευνητές τις συνδέουν με τα Λήναια ή με κάποιο επεισόδιο από τα Ανθεστήρια.

 

Διονυσιακή γιορτή, The Art Institute of Chicago, 1889.22

Σκηνή συμποσίου, Boston, mfa, 01.8082a-b

Γυναίκες σε γιορτή του Διόνυσου, Boston, mfa, 01.8083a-b

Έλληνας και Πέρσης, Boston, mfa, 13.196

Νέοι αθλητές, Boston, mfa, 13.191

 

 

Ζωγράφος της Ωρείθυιας

Πήρε το όνομά του από το θέμα της αρπαγής της Ωρείθυιας. Στο έργο του διακρίνονται πολλά στοιχεία της αρχαϊκής περιόδου. Διαθέτει παλμό και μεγαλείο.

 

Βορέας και Ωρείθυια (επώνυμο αγγείο), Munich, Antikensammlungen, 2345

 

 

Πιστόξενος, ο ζωγράφος του Πιστόξενου

Είναι ένας από τους μεγάλους καλλιτέχνες της περιόδου. Οι ξεχωριστές για τη διακόσμησή τους κύλικές του έχουν μετάλλιο λευκού εδάφους με κομψές και δυναμικές μορφές, ζωγραφισμένες με την τεχνική του περιγράμματος και με έντονο αρχαϊκό πνεύμα. Διαθέτει πηγαίο τρόπο αφήγησης. Τα λευκού εδάφους μετάλλια των κυλίκων του πρέπει να είναι πρώιμα, του 470 ή λίγο πιο ύστερα, παρουσιάζουν έντονη δράση ή είναι σπουδές μεμονωμένων θεοτήτων. Διαθέτουν έναν πολύ ευφυή χρωματισμό και λεπτομέρειες που απουσιάζουν από την πλειονότητα των συγχρόνων του.

 

Η Αφροδίτη πετάει με τη χήνα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1864.10-7.77 / D2

 

 

Ο Ζωγράφος της Πενθεσίλειας

 

Ο Αχιλλέας θανατώνει την Πενθεσίλεια, Munich, Staatliche Antikensammlungen, NI 8705

Νίκη στεφανώνει νέο, Boston, mfa, 93.108

Περσεφόνη (;) και Σάτυροι, Boston, mfa, 01.8032

Νέος και καθιστή γυναίκα, Boston, mfa, 13.84

Η κρίση του Πάρη, Νέα Υόρκη, met, 07.286.36

 

 

Ζωγράφος του Σωτάδη

Ο Σωτάδης ήταν κεραμέας με λεπτότητα και φαντασία. Κατασκεύασε πολλά πλαστικά αγγεία, με σχήμα κεφαλιού ζώου (κριαριού, σκύλου, κάπρου, γάιδαρου) και αντιγράφουν ένα ήδη γνωστό τύπο που συναντά κανείς κατασκευασμένο από ευγενή μέταλλα, που ήρθε με τα περσικά λάφυρα ή με εισαγωγές από την Ανατολή. Άλλα πάλι έργα του είναι ολόκληρα συμπλέγματα. Επίσης, κατασκεύασε και κύλικες, τις οποίες έχει διακοσμήσει ο καλλιτέχνης που αποκαλείται ο Ζωγράφος του Σωτάδη, έργα που διακρίνονται από ζωντάνια, ρεαλισμό, λεπτότητα και μια φίνα χιουμοριστική διάθεση. Τα έργα του κεραμέα Σωτάδη εξάγονταν από τη Μαύρη Θάλασσα ως την Κύπρο και την Αίγυπτο και από τη Βαβυλώνα και τα Σούσα ως την Ετρουρία και τη Μεγάλη Ελλάδα.

 

Κροκόδειλος κατασπαράζει νεαρό νέγρο, Munich, Antikensammlungen, 6203

Μορφή σφίγγας, Βρετανικό Μουσείο 1873,0820.265 / E 788

Γλαύκος και Πολύειδος, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1892,0718.2 / D5

Αστράγαλος, Βρετανικό Μουσείο 1860,1201.2 / Ε804

Φιάλη με τζιτζίκι, Boston, mfa, 98.886

Έφιππη Αμαζόνα, Boston, mfa, 21.2286

 

 



Βιβλιογραφία

 

Μιχάλης Τιβέριος, Ελληνική Τέχνη, Αρχαία Αγγεία, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα, 1996

John Boardman, Αθηναϊκά Ερυθρόμορφα Αγγεία - Κλασική Περίοδος, Ινστιτούτο του Βιβλίου - Α. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 1995

Προσεκτικές Ματιές στα Ελληνικά Αγγεία, επιμέλεια Tom Rasmussen & Nigel Spivey, εκδ. Α. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 1997

Pierre Grimal, Λεξικό της Ελληνικής και Ρωμαϊκής Μυθολογίας,  University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 1991

L. D. Caskey, J. D. Beazley, Attic Vase Paintings in the Museum of Fine Arts, Boston

Diana Buitron-Oliver, Attic Vase Painting in New England Collections

Perseus-tufts-edu

The Beazley Archive

Museum of Fine Arts, Boston

The Metropolitan Museum of Art

MoMA, The Museum of Modern Art

The State Hermitage Museum

British Museum

The J. Paul Getty Museum

Louvre Museum Official Website

The Walters Art Museum

Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen

Περιοδικό Αρχαιολογία

Βικιπαίδεια